मोदी सरकारले पहिलो दिनदेखि नै भारतको विदेशी नीतिमा छिमेकी देशहरुलाई सबैभन्दा धेरै प्राथमिकता दिइने बताउँदै आएको छ । सो नीतिलाई औपचारिक रुपमा नेबरहुड फस्र्ट (छिमेकी पहिलो) नीतिको नाम दिइएको छ । दिल्लीस्थित नीति निर्माता तथा सरकारका मन्त्रीहरुले बितेको एक दशकमा पटक पटक भन्दै आएका छन् कि यहीँ नै नरेन्द्र मोदी सरकारको विदेश नीीतको मूल आधार हो ।
यसलार्य अर्को शव्दमा भन्नुपर्दा छिमेकी पहिलो नीतिको मूख्य कुरा भारतले भौगोलिक रुपमा टाढाका मुलुकहरुको तुलनामा दक्षिण एसियाका छिमेकी देशहरु जस्तै श्रीलंका, बंगलादेश, म्यानमार तथा नेपाल आदिसँगको सम्बन्धलाई धेरै महत्व दिनेछ र उनीहरुका हीतलाई प्राथमिकता दिनेछ ।
यद्यपि भनाइ र गराई फरक कुरा हो । के यथार्थमा पनि नरेन्द्र मोदी सरकारको क्रियाकलापमा यसको झलक पाइन्छ त ? एकातर्फ जहाँ दिल्लीले प्रायः पश्चिमी देशहरुलाई धेरै महत्व दिएको छ भने अर्कोतर्फ चीनका विषयमा पनि धेरै टाउको दुखाउने गरेको छ ।
टाढिँदै छिमेकी मुलुकहरु
प्रधानमन्त्रीको रुपमा आफ्नो पहिलो भ्रमणका क्रममा अगष्ट २०१४ मा नेपाल, मार्च २०१५ मा श्रीलंका तथा जून २०१५ मा बंगलादेशको भ्रमणका क्रममा ती देशमा मोदीको जुन स्तरमा स्वागत गरिएको थियो र आम जनताको शानदार प्रतिक्रिया प्राप्त भएको थियो, त्यसपछिका दिनहरुमा ती देशमा मोदी सरकार प्रतिको धारणाको तस्वीर उस्तै रहेन ।
पाकिस्तान सँगको सम्बन्धमा पनि सुधारको कुनै लक्षण देखिएन । अहिले छिमेकी पहिलो नीीतको एक दशक पछि के देखिँदैछ भने भारी आर्थिक संकटको समयमा भारतले जुन श्रीलंकालाई निकै सहयोग गरेको थियो, त्यहाँको सरकारले पनि दिल्लीको कर्के नजरलाई नजरअन्दाज गर्दै चीनका जासूसी जहाजहरुलाई आफ्ना बन्दरगाहमा ठडिने अनुमति दिइरहेको छ ।
नेपालमा नयाँ संविधान लागू गर्ने बेलामा भारतको मौन समर्थमा लादिएको आर्थिक नाकाबन्दीको विरुद्धमा नेपालका आम जनताहरु भारत विरोधी प्रदर्शनमा सहभागी भए ।
अहिले नेपालको सत्तामा रहेका केपी ओलीलाई पनि कट्टर भारत विरोधी मानिन्छ ।
त्यसैगरी माल्दिभ्समा पनि गतवर्षको चुनावमा भारत समर्थक सरकारलाई सत्ताबाट हटाएर राष्ट्रपतिको कुर्सीमा बसेका मोहम्मद मोइज्जूले माल्दिभ्समा रहेका भारतीय सैनिकलाई तुरुन्तै हट्न आदेश दिए । उनको पार्टीको तर्फबाट चलाइएको इण्डिया आउट अभियानलाई ठूलो समर्थन प्राप्त भयो । माल्दिभ्सका राष्ट्रपति हाल विना हिच्किचाहट चीनतर्फ ढल्किएका छन् ।
यहाँसम्म कि जुन भुटान सामरिक, विदेशी तथा आर्थिक लगायतका सबैजसो मामिलामा भारतमाथि निर्भर छ, उसले पनि आफ्नै सामथ्र्यमा चीनसँग सीमाका विषयमा वार्ता सुरु गरेको छ ।
भुटानले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने चीनको प्रस्तावलाई पनि सिधा रुपमा खारेज गरेको छैन । अहिले अफगानिस्तान र म्यानमारमा समेत सत्तारुढ सरकारको भारतसँगको सम्बन्ध राम्रो छ भन्न सकिने अवस्था छैन ।
तालीवानसँग अहिलेसम्म भारतको पूर्ण कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना नै भएको छैन । यी दुवै देशमा भारतको तर्फबाट विभिन्न क्षेत्रमा गरिएका सयौँ करोडको लगानी पनि अहिले अनिश्चयको भुमरिमा फसेको छ ।
यो सूचीमा पछिल्लोपटक बंगलादेशको नाम पनि जोडिएको छ । जहाँ बितेको डेढ दशकदेखि बागडोर सम्हालेको भारतको एक घनिष्ट मित्र सरकारले रातारात सत्ता छाड्नु परेको छ । त्यसपछि बंगलादेशको सत्तामा यस्ता कतिपय शक्तिहरु सामेल भएका छन् जसलाई भारतको मित्र भन्न सकिने अवस्था छैन ।
यसका अलावा करिब साढे ३ वर्षअघि नरेन्द्र मोदीको बंगलादेश भ्रमणका त्रेला उनी विरुद्ध त्यहाँ विरोध प्रदर्शन तथा हिंसा चरम थियो । बंगलादेशमा सत्ता पलट गर्ने हालैको आरक्षण विरोधी आन्दोलनमा समेत भारत विरोधी भावना प्रबल रहेको विश्लेषकहरुको ठम्याई छ ।
त्यसोभए के भारतको विदेश नीतिमै केही त्यस्ता कमजोरीहरु छन् जसका कारण एकपछि अर्को गर्दै छिमेकी मुलुकहरुमा भारत विरोधी भावनाले टाउको उठाइरहेको छ ।
वा दक्षिण एसियाको भूराजनीीतक संरचना नै यस्तो हो कि भारतका लागि यो नियति पहिलेदेखि नै तय थियो ?
यस सम्बन्धमा प्राध्यापक एसडी मुनिको तर्क यस्तो छ
नरेन्द्र मोदी सरकारले सत्तामा आएसँगै जुन छिमेकी पहिलो नीतिको घोषणा गरेको थियो त्यसको सुरुवातमै समस्या थियो । त्यो घोषणा भन्दा अघि कुनै सोँचविचार नै गरिएको थिएन । त्यो हचुवामा गरिएको निर्णय थियो ।
मोदीको सपथ ग्रहण समारोहमा सार्क सम्बद्ध मुलुकका कैयन् नेताहरुलाई निमन्त्रण गरेको केही दिनपछि नै हामीले देखेका थियौँ कि पाकिस्तानबाट दिल्ली आउने एक व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डललाई कस्मीरका हुर्रियत नेताहरुसँग भेटघाट गर्ने अनुमति नै दिइएको थिएन ।
जबकि हुर्रियतका नेताहरु सोही बैठकका लागि पहिलेदेखि नै दिल्ली पुगेर पर्खिरहेका थिए । आखिर यदि हुर्रियत नेताहरुलाई पाकिस्तानी प्रतिनिधिमण्डलसँग भेट गर्ने अनुमति दिनु थिएन भने उनीहरुलाई श्रीनगरबाट दिल्ली आउन नै दिनुहुने थिएन ।
अनि यदि भारतले पाकिस्तानसँग कुनै कुराकानी गर्न गर्न चाहँदैनथ्यो भने मोदी सरकारको सपथग्रहण समारोहमा पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री सरिफलाई निम्तो पठाउन पनि आवश्यक थिएन ।
मैले यस्ता कैयन् उदाहरण दिनसक्छु जसबाट यो कुरा प्रष्ट रुपमा बुझ्न सकिन्छ कि छिमेकी देशहरुलाई महत्व दिनु कहिल्यैपनि छिमेकी पहिलो नीतिको अभिप्राय रहेन । वास्तवमा त्यो छिमेकी पहिलो नीति नभएर भारत पहिलो नीति थियो ।
मेरो विचारमा मोदीको शासनकालमा भारतले विदेश नीति लागू गर्नमा अरु दुईवटा गम्भीर गल्ती पनि गर्यो । पहिलो भनेको जासूसी संयन्त्रहरुमाथि आवश्यकता भन्दा धेरै निर्भरता ।
हुनत जासूसी सूचनाहरु आवश्यक हुन्छन् तर यदि खुफिया विभागको दृष्टिबाट जब हामी कुनै छिमेकी देशलाई हेर्ने प्रयास गर्दछौँ र सोही आधारमा नीति वा रणनीति बनाउँछौँ भने आखिर जे हुनुथियो त्यो भएको छ ।
दोश्रो कुरामा हामीले के देख्यौँ भने मोदी सरकारले यसअघिका सरकारहरुले कहिल्यै नगरेको काम गर्यो । जसमा विदेश नीति लागू गर्नमा सत्तारुढ दललाई सक्रिय रुपले सामेल गराइयो ।
मोदीको पहिलो तथा दोश्रो शासनकालमा पनि विदेश मन्त्रीको साटो आरएसएस नेता राम माधवले नै नेपाल, बंगलादेश, म्यानमार तथा केही हदसम्म पाकिस्तानसँग भारतले कस्तो खालको विदेश नीतिमा अघि बढ्ने कुराको निर्णय गर्दथे ।
छिमेकी देशहरुसँग भारतको रणनीति तय गर्ने जिम्मेवारी भाजपा तथा आरएसएसका ती नेताहरुलाई सुम्पिइएको थियो । अहिले त यो प्रष्ट भैसकेको छ कि यसको नतिजा भारतको हीतमा भएन ।
बंगलादेशको अहिलेको अवस्थालाई चर्चा गर्दा त्यहाँपनि भारतको विदेश नीतिको असफलताका लागि कैयन् कारणहरुलाई जिम्मेवार ठानिएको छ ।
उदाहरणको रुपमा भारतले कहिल्यैपनि तत्कालीन बंगलादेशी प्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई उनी सही बाटोमा अघि नबढिरहेको र सर्वसाधारण जनतामा उनीप्रतिको असन्तुष्टि बढिरहेको भन्ने कुरा प्रष्ट रुपमा स्मरण गराएन । यदि उनी भारतको भरपर्दो मित्र थिइन् भने उनलाई यो कुरा गम्भीरुताको साथना बताउनु पर्दथ्यो । तर त्यसो गरिएन । त्यसका अलावा चरम जासूसी विफलता पनि भैरहेको थियो ।
बंगबन्धु शेख मुजीब हत्याकाण्ड भन्दा पहिले पनि भारतीय प्रधानन्त्री इन्दिरा गान्धीका राजनीतिक सचिव पिएन हक्सले सुरक्षाका कारण उनलाई हेलिकप्टरमा त्यहाँबाट निकाल्ने प्रस्ताव राखेका थिए ।
तथापि बंगबन्धु यसका लागि तयार भएनन् । उता भारतलाई चाहीँ उनको जीवन खतरामा रहेको जानकारी थियो । पछिल्लोपटक शेख हसिनालाई सत्ताबाट हटाइने कुनै सम्भावना छ भन्ने कुराको भने भारतले सुइँको नै पाउन सकेन ।
मैले त भन्छु कि राजनीतिक रुपले शेख हसिनाको समर्थन गरेर भारतले एउटा खाली चेकमा हस्ताक्षर गरेको थियो । अहिले त्यो दाउ उल्टो परिरहेको छ ।
Sources: बीबीसी & OnlineKhabar
हालै कृषि समुहमा आबद्ध महिलाहरुले व्यवसायिक तालिम प्राप्त पाएपछि बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्नका लागि अग्रसर भइरहेका छन् । राधाकृष्ण थारु जनसेवा केन्द्र बर्दियाले कार्यक्षेत्रमा महिला समुह गठन गरी कार्यक्रम संचालन गरिरहेको छ । संस्थाबाट टनेल सहयोग र प्राविधिक सहयोग पाएपछि बन्जारीटाँडाका ५ जना, दीपनगरका ३ जना, अनन्तपुरका ४ जना, इश्वरीगञ्जका २ जना, भिम्मापुर र पुरैनाका १/१ जना गरी १६ जनाले टनेलभित्र टमाटर उत्पादन गर्ने योजना बनाइ टमाटर रोपिरहेका छन् ।
यो समयमा उत्पादन गरिएको टमाटरले बजार सजिलै पाउने र दशैतिहारमा राम्रो मूल्य पाउन सकिने कृषकहरुको भनाइ रहेको छ । प्रविधिको प्रयोग गरेर थोरै जग्गामा धेरै उत्पादन गर्न सकिने र बेच्न पनि सजिलो हुने भएकोले हामीले टनेलको प्रयोग गरेर तरकारी खेती गर्न संस्थासँग टनेल माग गरेको कृषकहरु बताउँछन् । संस्थाले टनेल बनाउने प्लाष्टिक उपलब्ध गराएपछि बाँस, डोरी लगायत गाउँघरमा पाइने सामग्री प्रयोग गरेर टनेल निर्माण गरिएको हो । टनेल निर्माण गर्दा प्राविधिक सहयोग पनि संस्थाबाट नै गरिएको कुरा लालीगुराँस महिला कृषि समुह बन्जारीटाँडाको अध्यक्ष साबित्री थारुले बताउनुभयो ।
विगत दुई वर्षदेखि राजापुर नगरपालिकाको वडा नं. ७, ८ र ९ मा लुथरन वल्र्ड फेडेरेशन र राधाकृष्ण थारु जनसेवा केन्द्र बर्दियाको संयुक्त साझेदारीमा संचालित समुदाय सशक्तिकरण तथा विकासका लागि पहल (LICED) परियोजना संचालन गरिरहेको कुरा कार्यक्रम संयोजक जीतराम चौधरीले बताउनुभयो ।
आजभन्दा करिब २६ वर्ष पहिले अध्ययनका लागि काठमाडौं छिरेको हो । दाजुहरू पहिले नै बस्नुभएकोले मलाई बस्नका लागि त्यति समस्या भएन । पाटन संयुक्त क्याम्पसमा बिहानी शत्रमा भर्ना भई बिएस्सी अध्ययन गर्न थालेको हुँ । केही समय मैतिदेवी अनि घट्टेकुलो हुँदै मध्य वानेश्वरमा बसाई गरियो । वि.सं. २०५३ सालमा प्रवेश गरेको राजधानीबाट आफ्नो स्नातकोत्तरको अध्ययनपश्चात अर्थात् वि.सं. २०६० सालमा नि.मा.वि. तहको शिक्षकका लागि नाम निस्केकोले भर्खरै शुरु भएका प्रगतिका सिढीहरु थाँती राखेर गाउँतिर फर्किने सोच भएर बर्दिया फर्केँ । शोधपत्र र अन्य कार्यका लागि केही समय काठमाडौं आउने जाने क्रम चलि नै रह्यो ।
यसरी यति लामो समयसम्म काठमाडौं बस्दा कयौँ सार्वजनिक सवारी साधन चढियो होला । गोदावरी, त्रिभुवन पार्क, नगरकोट, धुलिखेल लगायतका नजिकैका पर्यटकीय स्थलहरुमा साथीहरू मिलेर कयैंपटक ड्राइ पिक्निक पनि गयौँ । लाखौँ, करोडौँ पदचापहरू राजधानीका सडकहरूमा छाडियो होला । कलेज जाँदा पनि कति सकस थियो भन्ने कुरा आफ्नै मनलाई थाहा छ । गफ हैन पैसा नभएर हिँडेरै गइन्थ्यो । अझ जाडोको समयमा अँध्यारो हुने भएकोले डर मानी मानी जानु पर्दथ्यो । अझ बाटोमा वधशाला पर्ने गर्थ्यो । नचाहेर ती दृश्यहरू आँखा सामुन्ने आउँथे । ती अबोध पशुहरूले मृत्युवरण अगाडि निकालेका कारुणिक ध्वनीहरू सुन्दा मन फाटेर आउँथ्यो । त्यसैले कहिलेकाहीँ त आँखा र कान बन्द गरेर केही मिटरको दूरी पार गर्ने गर्थेँ ।
मेरा केही अनन्य साथीहरू जो अझै पनि निरन्तर सम्पर्कमा हुनुहुन्छ, वहाँहरूसँगको सामिप्यता निकै मिठो थियो । शेरु सिंह ठकुरी, प्रकाश गौतम, धर्म न्यौपाने, दिवाकर बराल, हेमन्त जि.सी., कृष्णप्रसाद घिमिरे लगायतका साथीहरू एकै घरका दाजुभाइ जस्तै गरी मित्रताको साइनोमा गाँसियौँ । सार्हो गार्हो पर्दा हामी एकअर्काका बीचमा सहयोगको आदानप्रदान हुन्थ्यो ।
यति लामो समय काठमाडौं बस्दा एउटा सामान्य घटना बाहेक अन्य केही पनि दुःखद अवस्था भोग्नु परेन । शुरुवातमा म शिक्षण अस्पताल जाँदै गर्दा साथमा रू. ५०० लिएर गएको थिएँ । मैतिदेवीनिर एएटा सानो मेला जस्तो कार्यत्रम रहेछ । के रहेछ भनी हेर्न भनी गएँ । केही युवाहरू ल ल ल यो खेल खेल्नुहोस्, डबल पैसा जित्नुहोस् भनेर भने । एउटाले जबरजस्ती ल ल यहाँ थाप्नुस् त पैसा डबल हुन्छ भनेर भन्यो । म भर्खरैको ठिटो विश्वासमा परी त्यही ५०० थापिदिएँ । हुन पनि डबल, त्रिबल हुँदै चौब्बल सम्म भयो । मलाई झनै हौषला थपियो । ल गज्जप भनेर अर्कोपटक चौब्बल भएको २ हजार सप्पै हानिदिएँ । त्यसबेला भने नतिजा मेरो पक्षमा आएन । आएको सबै गयो र आफ्नो पैसा पनि गयो । हस्पिटल जान भनेर हिँडेको यसरी थाहै नपाइकन जुवा खेलाइएको रहेछ सबै पैसा गएपछि मलाई त चक्कर लागेछ, त्यही रुँदै ढलेछु । झण्डै बेहोस जस्तै भएको अवस्थामा ओए… भयो भयो फिर्ता दे भनेर एउटाले भनेपछि मलाई मेरो गुमेको ५ सय रुपैंया फिर्ता दिए र म अस्पताल पुगेँ । त्यस घटनाले मलाई जीवनमा यस्ता विषयमा सचेत बनायो र कहिल्यै पनि त्यस बाटोमा हिडिएन । यो बाहेक अन्य घटनाहरू केही भएकै थिएनन् । तर, करिब तीन दशकपछि काठमाडौं पुग्दा भने पहिलोपटक ठगीको मारमा परियो ।
कसरी भयो घटना :
छोरीलाई कक्षा ११ मा भर्ना गर्नको लागि काठमाडौं बडो दुःखका साथ पुगेको कुरा त यस अधिकै आलेखमा उल्लेख भइसकेको छ । १६ गतेको यात्राबाट हामी बाटो जाम भएर १८ गते पुग्यौँ । १९, २०, २१, २२ गतेसम्म त कलेज अनि बसाई व्यवस्थापन र केही विद्यालयका कामहरू जस्तै सम्पत्ति विवरण फाराम बुझाउने, कदरपत्र तयार गर्ने र नानुको पुनर्योगको आवेदन दिने जस्ता काममा अल्मलियौँ । खासै निष्कर्ष त्यतिबेलासम्म निस्किसकेको थिएन । यस कार्यका लागि मनमैजु माध्यमिक विद्यालयकी प्रधानाध्यापक रविना महर्जन बहिनीले ठूलो गुन लगाउनुभएको छ । २२ गतेका दिन हामी (म र छोरी) कलङ्की चोकदेखि बागबजार पुग्नुपर्ने थियो । खासमा विद्यालयबाट निवृत्त शिक्षकहरूका लागि बनाउन दिएको कदर–पत्र लिनु पर्ने थियो । यसो सोचेँ, रत्नपार्कको गाडिमा गएपछि त नानुलाई केही स्थलगत अवलोकन पनि हुनेँ थोरै हिँडेर बागबजार पुगिने भएकोले सोहि अनुसार योजना बनाएँ । केहीबेर कलङ्की मन्दिरनिर गाडि पनि कुर्यौँ । माइक्रो वा मिनीबस के चढौँ केहिबेर अल्मलिएँ म । नजिकै आएको माइक्रोमा झोला सहित बस्ने स्थान अलिक अफ्ठेरो हुने मानेर मिनी बसमा बस्यौँ । नानीलाई महिला सिटमा राखेर म त्यसैको ठिक अघिल्तिर बसेँ । ड्राइभर पछाडि भएकाले मलाई बसको चाल र बसाइ उल्टा भएकोले अलिक चक्कर लागेजस्तो भयो र अगाडिपट्टि अशक्त असहायको सिटमा एकजना युवक बसेको र एक सिट खाली भएकाले त्यसैमा बस्ने निधो गरी कालिमाटी पुगेपछि सिट चेन्ज गरेँ । उसलाई मैले झ्यालतिर सर्ने सङ्केत गरेँ तर उसले उल्टै मलाई झ्यालतिर जान सङ्केकत गरेकाले मैले नाइ नास्ति गरिन र सुरुक्क झ्यालतिर बसेँ । सानो साइड ब्यागमा बाइरोडको बाटो हुँदै आउँदा किनेको ल्वाङ्ग सुकुमेल थियो । त्यही झिकेर खानका लागि चेन खोलेर एउटा ल्वाङ्ग र सुकमेल खाएँ । त्यो मानिसको नजर कतिबेला मेरो सानो व्यागमा परेछ, त्यही बेला उसले त्यो ब्यागभित्रको पर्समा नजर गाडिसकेको रहेछ ।
यात्रा जारी थियो । बसमा सामान्य भीड थियो । दशरथ रङ्गशालाको मोडनिर पुग्दा उ मसँगै लेपसिएर दायाँ हातले झ्यालको डण्डि समातेर करिब ४/५ पटक झ्यालबाट ‘ख्वाक्क थु’ ‘ख्वाक्क थु’ ‘ख्वाक्क थु’ गरिरह्यो । यसरी थुक्दा मलाई लाग्यो कति फोहोरी मान्छे होला, किन यसरी थुकेको होला भनेर म अलिक तर्किएँ र पछिल्तिर धकेलिएँ । उसको बायाँ हातले त सत्यानाश पारिसकेको रहेछ मैले आशङ्काको त के कुरा अनुमान पनि लगाउन सकिनँ । अनि रोक्नै नमिल्ले ठाउँमा खलासीलाई ए…भाइ मलाई यहिँ रोकिदिनु भन्यो, उसले भन्यो, ‘यहाँ रोक्नै मिल्दैन’, हैन हैन स्लो गर्नु न म झरिहाल्छु नि, महिलालाई पो गार्हो हामी त झरिहाल्छौँ नि ! भनेर खानेपानी कार्यालयनिर हातमा भएको १५ रुपियाँ दिएर स्वाट्टै झरिहाल्यो ।
गाडि सुन्धारा हुँदै रत्नपार्क पुग्दै थियो । मैले भाडा दिने तयारीका लागि पर्स छामछुम पारेँ । बाहिरी चेन खुल्लै रहेछ । यता छामेँ उता छामेँ । भए पो भेटिने त ! आफ्नो त सत्यानाशै पारिसकेको रहेछ त्यो बज्जियाले ।
अनि नजिकै बस्नुभएकी एक जना महिलाले भनिन् ‘तपाईको पर्स हरायो हो?’, मैले भने ‘मलाई पनि त्यस्तै लागिरहेछ ।’ हो अघि तपाईंसँग बसेको मान्छे मलाई त चोर जस्तो लागेको थियो । थुक्ने निहूँ बनाएर तपाईँसँग टाँस्सिएर पर्स लुटेजस्तो लाग्यो मलाई त ! अब म प्रष्ट भएँ कि ‘म लुटिएँ’ अर्थात् मेरो पर्स चोरी भैसकेको थियो । आङ्ग सिरिङ्ग भयो, अवाक भएँ, भूकम्प गएझैँ भयो, मनमनै भनेँ हे भगवान् मलाई किन यस्तो आपत् आइलाग्यो? मैले कसको के बिगारिदिएँको थिएँ ? अनि छोरीको अगाडि मन दर्हो बनाएँ र आफैलाई सम्झाएँ दुःखमा नआत्तिनु भनेर अरुलाई सिकाएको कुरा आफैतिर तेसारेर चित्त बुझाईकन बसमा भाडा नदिएरै हामी रत्नपार्क हुँदै बागबजारको बाटो लाग्यौँ । ठिकै छ अब दिनु पर्ने ठाउँमा अनलाइन दिनु पर्ला भनेर मनलाई थम्थम्याएँ । तर, संसारमा कोही नहुँदा भगवानले साथ दिन्छन् भनेको कुरा साँचो रहेछ । यसरी हिँड्दै गर्दा गुलरियाकै चिरपचित व्यक्तिसँग अचानक जम्काभेट भयो । वहाँलाई पहिलोपटक यो घटना सेयर गरी मन हलुका पारेँ । वहाँले हैन सर, ‘समस्या भए भन्नुस् है भन्नुभयो’ के खोज्छस्… आँखा’ भनेझै मलाई भयो र वहाँसँग केही रकम मागेर बागबजार पुगेँ । मैले विद्यालयबाट बनाउन दिएको कदरपत्र लिने ठाउँमा पनि यो घटनाका बारेमा बताउँदा वहाँले पनि ‘बरु मलाई बर्दिया पुगेर पठाइदिनुस् न सर त्यस्तो हो भने बरु हजुरलाई भाडा छैन भने निशङ्कोच भन्नुस् है भन्नुभयो ।’ पीडामा पनि बडो आनन्द लाग्यो । आपत् परेको बेलामा कसैको वचनले पनि त्यो आपतरुपी पीडालाई कम गर्न मद्दत पुग्ने रहेछ । तर, मसँग अनलाइन पेमेन्टको विकल्प भएकाले त्यही प्रयोग गरेँ र केही परिमाणलाई त हार्ड क्यास पनि बनाएँ । त्यसपछि त्यहाँबाट हामी फर्क्यौँ।
यसरी काठमाडौँ कति अस्तव्यस्त रहेछ, लुटेराहरु दिनदहाडै सार्वजनिक यातायातमै कसरी सल्बलाइरहेका छन् र सार्वजनिक यातायात कति असुरक्षित रहेछ भन्ने कुरा भोगियो । पर्समा छोरीलाई भर्ना, ड्रेस, होस्टल भर्ना र मोबाइल किनिदिनका लागि भनेर पैसा राखेको थिएँ । अब हजुरले अनुमान गर्नुहोला मैले भनिन कति थियो भनेर ।
यो घटनामा म त राज्यकै दोष देख्छु । नैतिक तथा संस्कारयुक्त शिक्षाको अभाव हुनु, युवाहरु वेरोजगार हुनु र समाजमा बढ्दै गएको आपराधिक मानसिकताको उपज नै यस्ता प्रकारका घटनाहरू खुल्लेआम घट्ने गरेका छन् । यदि तपाईंहरू काठमाडौं जाँदै हुनुहुन्छ अथवा बस्नुहुन्छ भने यस्ता कुरामा सदैव सचेत रहन आग्रह गर्दै म जस्तै नलुटिनका लागि सचेत गराउँदछु ।
म त नराम्रोसँग लुटिएँ, तपाईं नलुटिनुहोला । मेरो पर्स चोरी गर्नेको भलो त पक्कै हुने छैन । तैँले लगेको मेरो पैसा, सेतो धन हो कालो धन पनि थिएन । बालबालिकाहरूलाई ज्ञान दिएर सेवा गरेवापत राज्यबाट पाएको तलब थियो तैँले लुटेको पैसा बुझिस् ! तलाईं त त्यो पैसाले सराप्ने नै छ यति मात्रै हैन तेरो प्राण सुखले पनि जाँदैन । सग्ला हातगोडा थिए । कमसेकम चोर्ने औँलाहरुले सुकर्म गरेर कमाएको भए हुने थियो नि । कस्तो आमाको कोखबाट जन्म लिइस् ? तँ त नेपाल आमाको लागि भार होस् । यो पृथ्वीको लागि भार होस् । मलाई मात्रै हैन अझै कतिलाई यसैगरी तड्पाइसकिस् होला है । एकदिन त तेरो पाप धुरीबाट अवश्य कराउला ! यसरी आक्रोशित भएँ म क्षमा पाउँ । यदि कथंकदाचित उसकै मोबाइलमा यो लेख पुगेर पढिहालेर मन फिरेमा ९८४८०४३४९५/9848043495 मा इसेवा (E-Sewa) गरेर पठाइदिएमा उसको बुद्धि फिरेको भनेर फेरी एउटा अर्को लेख लेखुँला नभए त अब माया मार्ने त होला है !
काभ्रेका पासाङ लामाले पठाओ चलाउन लागेको करिब पाँच महिना भइसकेछ भने धनगढीका नारायण धितालले पठाओमा काम गर्न लागेको भर्खरै महिना दिन भएको रहेछ ।
धनगढीका नारायण धिताल खासगरी वैदेशिक रोजगारका लागि तयारी गर्दा गर्दैको खाली समयलाई सदुपयोग गर्नका लगि यसरी पठाओमा आवद्ध भई मोटरसाइकलका माध्यमबाट सेवा प्रदान गर्दै आइरहेका रहेछन् । उनी निकै विद्धान र पढेलेखेका रहेछन् । उनीसँग म मामाघर बानियाटार धनेश्वर मन्दिरदेखि एयरपोर्टसम्म आउने क्रममा धेरै कुराकानी भएको थियो । उनीसँगको अन्तरङ्गले मैले पनि धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाएँ । आफ्ना दुःखसुखका कुराहरू पनि साटासाट गरेँ । एयरपोर्टसम्म पुग्दा निकै नजिकिएका थियौँ हामी । उनको विद्वत्ताबाट म पनि निकै प्रभावित भएँ । नारायणले वैदेशिक रोजगारका लागि लगभग सबै प्रकृया पूरा गर्ने लाग्दा यो व्यवसायले पनि निकै आकर्षित गरेको बताउनुभयो । तर कहिलेकाहीँ भने तिता घटनाहरूले मन कुडिने गरेको बताउनुभयो । २३ श्रावण बिहान एकजना व्यक्ति मादक पदार्थ सेवन गरी पठाओमा आए उनलाई निदृष्ट स्थानमा पु¥याउने क्रममा आफूलाई मोटरसाईकल चलाउन आउने भएकोले चलाउन दिनका लागि जबरजस्ती गरे तर मादक पदार्थ सेवन गरेको मानिसलाई उनले आफ्नो सवारी साधन जानी जानी चलाउन दिन भएन । यसरी उनले मोटरसाइकल चलाउन नदिएको झोकमा मोटरसाइकलमा क्षति पु¥याइदिएको तीतो अनुभूति सुनाए । हुन पनि पछाडि बस्दा खुट्टा टेक्ने सपोर्ट नै भाँचिएको रहेछ । यसरी यो पेशाबाट पनि मानिसका असुरक्षित व्यवहारबाट त्यति सन्तुष्टि लिने ठाउँ नभएको उनले बताए । उनी छन्द कवितामा पनि निकै शोखिन रहेछन् । केही छन्दहरुको नाम सहित उनलाई सूत्रको बारेमा ज्ञान रहेछ । मैले चावहिल हुँदै सिनामङ्गल जाने क्रममा केही गीत र कविताहरू पनि सुनाएँ ।
काभ्रेका सोनाम लामा भने वैदेशिक रोजगारबाट फर्केर पठाओमा आवद्ध भई काम गर्न लागेको बताए । उनले भने विदेशमा ३० हजार मासिक कमाइ हुन्थ्यो तर यहाँ भने ४० देखि ५० हजार सम्म आम्दानी भएको बताए । काठमाडौंमा महङ्गी भएकाले उनी सधैं घरबाट नै अपडाउन गरेर सेवा दिने गरेको बताए । उनले आफूलाई यो पेशाबाट भरपूर सन्तुष्टि मिलेको बताए । रोेजगारी नपाइएको अवस्थामा आफूले राम्रोसँग मोटरसाइकल ड्राइभ गरेर घरमै आफ्नो परिवारसँग बसेर सँगसँगै रमाउन पाएकोमा उनीमा खुशी छाएको उनीबाट आएको भावनात्मक अभिव्यक्तिले प्रष्ट हुन्थ्यो ।
आजभोलि काठमाडौं लगायतका केही सहरहरुमा यस प्रकारका सेवाहरू विस्तार हुनाले यात्रा गर्नेहरूका लागि पनि निकै सहज भएको र वेरोजगार युवाहरूलाई कमाउनका लागि एउटा राम्रो माध्यम बनेको छ । अझ यतिसम्म कि कोही कोही अफिस जाने युवाहरूले पनि विहान बेलुकीको समयमा पठाओ, टुटल, इनड्राइभर लगायतका कम्पनीमा काम गरी आफ्नो लागि पकेट खर्चको जोहो सजिलै गरेका रहेछन् ।
शुरु शुरुमा निकै चुनौतिपूर्ण तरिकाबाट स्थापित भएका यी सेवाहरू पछिल्लो समय निकै लोकप्रिय बन्दै गएका छन् । मैले पनि यसपटकको काठमाडौंका यात्रामा पहिलोपटक यस प्रकारको सेवाबाट लाभ लिने अवसर पाएँ । एउटै कुरा के भने मोटरसाइकल वा स्कुटर चलाउनका लागि भपपर्दाे र सुव्यवस्थित बाटोघाटो नहुँदा बर्खा र हिउँदको समयमा निकै सकस हुने गरेको पाइयो । घाम लागेको समयमा धुलाम्मे र पानी परेको समयमा हिलाम्मे सडक हुने भएकाले यसमा यात्रा गर्न पनि उत्तिकै जोखिम मोल्नुपर्ने वाद्यता देखियो ।
ट्याक्सीमा चढ्दा बढी पैसा खर्च हुने र सार्वजनिक सवारी साधनमा चढ्दा असुरक्षा र जाममा पर्दा ढिलो हुने समस्याबाट मुक्त पाउनका लागि यस प्रकारका सेवाहरु निकै प्रभावकारी र सुरक्षित भएको पाइयो । सेवा प्रदायक संस्थालाई मात्र २० प्रतिशत बुझाएर आफूले ८० प्रतिशत राख्न पाउने भएकाले पनि अहिले काठमाडौंमा पठाओ, टुटल, इनड्राइभरबाट सेवा दिनेहरूको जताततै भिडभाड देखिन्छ ।
सुन्दा सत्य अपत्यारिलो लाग्न सक्छ तर यही वास्तविकता हो र सत्य हो ।
‘हिरण्यमयेन पात्रेण सन्त्यस्यापिहितं मुखम्
तत्व पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ।।’
सुवर्णको पत्रले सत्य ढाकिएको छ । तत्व संयम साथ सतर्क भई विर्को उघारे देखिन्छ ।
वेदको यो कथन मिथ्या होइन । प्रारम्भमा मानिस पशु सरहकै प्राणी थियो । पृथ्वीतलमा स्वर थियो, शब्द थिएन । वस्तु थियो, प्रयोग थिएन । कुशमा सूत्र फेला परेपछि पशुबाट मानिस छुट्टियो । कुशमा भेटिएको सूत्रतन्तुले पशुतुल्य मानिसमा अभूतपूर्व परिवर्तन ल्याइदियो । असम्भवलाई सम्भव तुल्याइदिने दक्षता बढाइदियो । कुशमा भेटिएको सूत्रतन्तुले स्वरलाई शब्दमा, शब्दलाई वाक्यमा, वाक्यलाई वाणीमा, ग्रन्थीलाई अक्षरमा, अक्षरलाई सूत्रमा, सूत्रलाई शास्त्रमा परिवर्तित गराई दियो । सूत्रको शास्त्रोक्त चित्र काढी दियो । शिखा सूत्र र शास्त्रका प्रामाणिक विधि र प्रविधि जान्ने, बुझ्ने, सम्झने, जोड्ने, घटाउने, पढ्ने, पढाउने परम्परा बसाली दियो ।
सूत्र र शिखाको ज्ञान शिक्षा हो र सूत्र र शिखाबाट प्राप्त बौद्धिक उपलब्धि विद्या हो भन्ने मान्यता स्थापित गराईदियो । यसै मान्यताका भरमा विश्वभरिका शिक्षालयहरूले सूत्र र शिखाका बारेमा विस्तृत ज्ञान गराइदिन थाले । पढ्नु भनेको सूत्र र शिखा (Formula & Figure) को निर्देशन बुझ्ने क्षमता वृद्धि गर्नु गराउनु हो भन्ने भयो भने सूत्र र शिखाले दिएको निर्देशन अनुरुप गरिने सम्पूर्ण कार्य प्रविधि हो भनियो । सूत्र सुक्ष्म प्रतिकात्मक अभिव्यक्ति हो । सृष्टि पहिले शून्य थियो पछि पनि यो शून्य मै विलिन हुने हो भन्ने कुरा जनाउन हाम्रा पूर्वजहरुले सानो मसिनो शून्यलाई सूत्ररुपमा जनाउन, सानो मसिनो झिनो थोप्लो प्रयोग गरे ।
ॐ कारको माथि शिरमा अङ्कित मसिनो सानो झिनो थोप्लो शून्यकै प्रतिकात्मक सूत्राभिव्यक्ति हो । शून्यको प्रतिक शून्य नै हुन्छ । शून्यको अर्थ केही नहुनु हो । केही छैन भन्ने प्रतिकात्मक चिह्न बनाउन ब्याकरणले वृत्ताकार सानो गोलो मुन्द्रीका आकारको गोलो–बिन्दु नै कोर्ने गरेको छ ।
बिन्दु सानै हुँदा आँखाले ठम्याउनै नसकिने र ठूलो विस्तारित हुँदा नअटाउने हुन्छ । विस्तृत शून्यको स्वरुप शून्याकाश जत्रो र जस्तो हु्न्छ । आर्यहरू ईश्वर, परमात्मा, ब्रह्मलाई शून्याकाश भनी प्रतीकका रुपमा बिन्दुको प्रयोग गर्दछन् । ॐलाई प्रतिकात्मक दृश्याभिव्यक्ति मान्दछन् र शब्दलाई शब्दब्रह्म पनि भन्दछन् ।
ॐमा अङ्कित प्रतिपदाको चन्द्रमाले ब्रह्म, प्रतिपदाको चन्द्रमा जति मात्र दृश्याभिव्यक्त हुन्छ भन्दछन् । ॐको ‘अ’ मा दीर्घ ‘ऊ’ को मात्रा, ‘ब्रह्म’ अनदि, अनन्त, अखण्ड, अभेध, अनुपम छ र दीर्घ छ भनी अथ्र्याउँछन् । ‘ॐ’ लाई शब्द ब्रह्म र अक्षर ब्रह्म मान्दछन् ।
पशुतुल्य मानिसमा पशुका सबै लक्षण प्राकृतिक रुपमा स्वयमेव विद्यमान थिए, बोल्न नजाने पनि चिच्याउन सक्दथे । सूर्यमा विष्फोट भएर चन्द्रमा र पृथ्वी छुट्टिएर टाढिए जस्तै पृथ्वीमा विष्फोट भएर एशियाको मूलभूमिबाट, अफ्रिका, अष्ट्रेलिया, अमेरिकाका साथै तमाम साना ठूला टापु अलग हुँदा एशियामा विशाल हिमालयको रचना भयो ।
हिमालयको शीर स्थानबाट अनेकौँ जलप्रपात प्रवाहित भई चारैतिर बग्न थाले, ओडार भञ्ज्याङ्ग बने । जल संगालिएका ठाउँमा जलचर र स्थल भएका ठाउँमा स्थलचर र नभचर किरा फट्याङ्ग्रा चरा पैदा भए ।
मानिस ओभानो न्यानो बास प्रशस्त भोजन र खाने पानी खोज्दै चदैचहार्दै उकालो लागे । जाँदा जाँदा पहाड पुग्यो । ढुङ्गाका कापमा बस्ने ग¥यो । प्रसस्त फलपूmल, सफा जल, अग्लो ठाऊँ जहाँ पायो त्यहीँ बस्यो । हिमाली पहाडी जीवन सगम सरल र सुरक्षित भेटायो । त्यसबेलासम्म मानिस वनचर नै थियो ।
वनमा हिँड्दा दुबो र कुश पन्छ्याएर, उखेलेर हिँड्दा लछारिएर र उखालिएका दुबो र कुशका डोबले गोरेटो बनायो । वनवन यताउता जानु भन्दा पुरानै डोबमा हिँड्न सजिलो लाग्यो ।
फलपूmल र पानी खाएर हिँड्दा ओडार नगीच पुगरे आफ्नै पेट भित्रबाट वायु गुजुल्टिएर मुखबाट विना प्रयास अ कक उ कक म कक गर्दे स्वर प्रस्फुटित भयो । ओडार अगाडि निस्किएको स्वर प्रतिध्वनि भएर उही स्वरमा फर्किएको सुनेर वनचर झस्कियो । ओडार भित्रवाहिर कुनै अस्तित्व देखेन । के होला ? भनी विचार गर्दै थियो । अरुले डकार्दा पनि अ कक उ कक म कक को नै पुनरावृत्ति भइराख्यो ।
ओडार भित्र शिवलिङ्गका रुपमा स्वनिर्मित आकृति देख्यो र यसैले नै स्वर झिक्यो भन्ने मान्यो । अ कक उ कक म कक का साथै अन्य स्वर झिक्नु कौतुक बन्यो ।
खेल खेलमा भिन्न भिन्न व्यक्तिले भिन्न भिन्न स्वर झिके ओडारले पनि भिन्न भिन्न व्यक्तिका भिन्न भिन्न स्वरमै स्वर झिक्यो । स्वरको भिन्नताले व्यक्तिको भिन्नता र स्वरको भिन्नता छुट्टयाउन मानिसले दुबो र कुशका सूत्रको प्रयोग ग¥यो । कुश यत्र तत्र सहजै उपलब्ध थियो । प्रत्येक व्यक्तिले आ–आफ्नो स्वरै पिच्छे कुश र दुबोको गुजुल्टो बनाए स्वरपिच्छे गुजुल्टो र गुजुल्टोपिच्छे स्वर झिक्ने अभ्यास गरे । ती गुजुल्टा ब्यक्ति परिचय र स्वर परिचयका साधन बने ।
दुबो र कुश उखालिएर, लछारिएर बनेका डोवले बास र गास कता छ भन्ने मार्ग निर्दिष्ट ग¥यो भने सूर्य कता उदाउँछ, कता अस्ताउँछ भन्ने ज्ञान पनि दियो । कुशले नै व्यक्ति चिन्ने र स्वर चिन्ने गरायो, यति जान्नु नै बोल्न नजान्ने मानिसका लागि पर्याप्त लागे पनि महात्मा पाणिनि यतिले सन्तुष्ट भएनन् । गुफामा बसेर दुबो र कुशको सूत्र र गुफाको प्रतिध्वनिलाई अनुसन्धानको साधन बनाए । लामो प्रयासले पाणिनिको साधना सफल भयो । हर्ष विभोर पाणिनि स्वयंले उखालेका दुबो र कुशका सूत्र गुफाको प्रतिध्वनिलाई चौदह शब्दसूत्रको ग्रन्थी शिखावद्ध गरी श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन शिवार्पण गरी शिवशक्तिको पूण्य प्रसाद आफूले ग्रहण गरेर लोकलाई शिखा सूत्र ग्रहण गर्ने सङ्कल्प गराए । त्यसै दिन ‘कृण्वन्तो विश्वमार्याम्’ को सङ्कल्प लिइएकाले श्रावणशुक्ल पूर्णिमा ज्ञान–विज्ञान, सूत्र–शिखा र रक्षा दिवसका रुपमा मनाइने परम्परा बस्यो । कुशा ग्रहण र गुरूपूर्णिमा मनाउने क्रम बढ्दै गयो । भारतवर्ष बौद्धिक, आर्थिक क्षेत्रमा सम्पन्न भयो । सम्पन्नताले चुलीमा पुग्यो । सम्पन्नताले सुविधा भोगी समाज विलासी प्रमादी बन्दै गयो । सूत्राक्रमण गरेर द्वन्द्वको रचना ग¥यो र सम्पन्न भारतवर्षको ठूलो भूखण्ड खण्डित मण्डित भयो ।
महाभारत कालमा विनाशलीला देखेको क्षेत्रले दोस्रो विनाशलीला देख्यो । करोडौं करोड नागरिक आफ्नै जन्मभूमिमा पराजित भएर शत्रुको दास बनी जीवन विताउन वाद्य भए । तर, अत्यन्तै झिनो जनसंख्या भएको नेपाल भने अन्तसम्म देवभूमि, देवायल, देवनागरी, देववाणी, देव संस्कृति जोगाउन युद्ध भूमिमा युद्धरत रही अपराजिता भारत माताको मर्यादा स्थापित गर्न सफल भयो ।
अपराजीत नेपालको चन्द्र सूर्य अङ्कित वैदिक राष्ट्रध्वज विश्वको शिखरमा अनादि कालदेखि आजसम्म अविरल लहराई फहराई ‘कृण्वत्तो विश्वमार्याम्’ को सन्देश सूत्ररुपमा दिँदै आएको छ । नेपाल अपराजित भूमिको साक्षत् प्रतिमाका रुपले स्तुत्य छ ।
असल संगत चारसमी वरदिया
यो वाद्यता भनेको अरु केही नभएर नेपालको सडक तथा राजमार्गको बेहालले उत्पन्न भएको हो । खासगरी वर्खायाम तथा अन्य मौसममा पनि बाढी तथा पहिरोका कारणले गर्दा सडक भत्किने तथा पहाडबाट पहिरो खस्ने समस्याका कारणले यस्तो भएको हो । खासगरी नेपालको राजधानी काठमाडौं जाने नारायणगढ मुग्लिन सडकखण्डमा यस किसिमको समस्या बेला बेलामा हुने गरेको छ । दुर्घटनामा परेर त्रिशुली नदीमा खसेका सवारी साधनहरू नभेटिने गरी बिलाएका दुःखद घटनाहरू पनि विगतमा नघटेका हैनन् ।
आँखै अगाडि ट्रक नदीमा खसेर बग्दै गरेको सहचालक देखेपछि यो पंक्तिकारले काठमाडौंदेखि नेपालगञ्जको टिकट नपाएर भरतपुरसम्मको हवाइयात्रा गरेको थियो ।
प्राविधिक पक्षलाई ध्यान दिएर दीगो रुपमा समस्याको समाधान हुने गरी सडक निर्माणको कार्य गरिदिएको भए यसको व्यवस्थापन दीगो रुपमा गर्न सकिने थियो कि ? हो, पहाडहरू भत्काउनै पर्ने आवश्यकीय स्थानमा पहाडको माथिल्लो भागमा परेको पानीलाई पहाडको भित्री भागमा जानबाट बचाउँन सकेमा पहाड कमजोर हुने थिएन कि ! यसरी पनि सडक तथा राजमार्गहरुको सुरक्षामा टेवा पुग्न सक्ने कुरा यो मोटो बुद्धिलाई लागेको छ । बाँकी त यसको इन्जिनियरिङ्ग पद्धतिले के भन्छ भन्ने कुरामा भर पर्ने होला ।
गत साउन १७ गते राती ११ बजेको पहिरोले नारायणगढ मुग्लिन सडकखण्ड करिब ३ दिन जति अवरुद्ध भएको थियो । हामी पनि त्यही यात्रामा थियौँ । १६ गते शुरु गरेको यात्रा १७ गते बिहान नारायणगढको रामनगरमा पुगेर रोकियो । अब बाटो कतिबेला खुल्छ भन्ने प्रश्न मात्रै एकोहोरिरह्यो । समाधान पनि केही थिएन । अलिक पर पुगेर ट्राफिक प्रहरीलाई सोध्यौँ “सडक कहिले खुल्छ?” भनेर सोध्यौँ यसका उत्तरमा खै पहिरो त पाँच स्थानमा छ अझै दुई÷तीन दिन कम्तीमा पनि लाग्ला भनेपछि हामी अवाक् भयौँ । अब उपाय केही रहेन । फर्केर जाउँ पनि भएन, बसौँ रातभरिको अनिधो अनि खानको पनि ठेगान भएन । बडो सकसकाबीचमा बेलुकीको करिब ६ बजेतिर अनेकन छलफल र बहसपछि ८ सय रुपैंया भाडा थप गरी हेटौंडाको बाटो अर्थात बाइरोडको बाटो हुँदै जाने निधो गरियो । ठूलो बस भएका कारणले गर्दा बडो मुश्किलले मोडहरुमा निकै असहजताका साथ ब्याक गर्दै अगाडि बढ्दै गरी बस अगाडि बढ्यो । करिब एकतर्फी जस्तो सडकमा अर्को सवारी आउनासाथ निकै असहज हुने गर्दथ्यो । मनभरी त्रास बोकेर अन्ततः हामी यात्रा प्रारम्भ गरेको तेस्रो दिन अर्थात् १८ गते बिहान ४ बजे काठमाडौं पुगियो ।
यहाँ सडक राजमार्ग व्यवस्थापनका लागि अनेकन ध्वाँसहरु मात्रै देखाइन्छ । खोइ त यसको दीगो समाधान ? खोइ त काठमाडौं पुग्ने भरपर्दो वैकल्पिक मार्ग ? अनि बुटवल नारायणगढ सडकको विस्तारको गति पनि निकै सुस्त रहेको छ । यसको मात्रै हैन सडक विस्तार र स्तरोन्नतीका कामहरू सबैतिर उस्तै छन् । खन्ने र भत्काउने अनि त्यही सडकलाई दुहुनु गाई बनाएर प्रत्येक वर्ष दरिलो अनि मलिलो खेतीपाती गरिरहेको अवस्था पनि देखिन्छ । यसको उदाहरण भनेको बर्दियाको सदरमुकाम गुलरिया देखि नेपालगञ्ज जाने सडकको गुलरिया नजिकै रहेको भादा पुल प्रवेश अगाडिको र खजुरामा रहेको सडकको अवस्था हेरे थाहा हुन्छ । नभए भादा नदीमा नवनिर्मित पुल नै अन्तिम चरण पुगिसक्दा पनि वि. सं. २०७४ सालदेखि भत्किएको सडक हालसम्म पनि अर्थात् सात वर्ष पनि पूरा नहुनुको रहस्य के हो भन्ने कुरा उनैले जानून् । हामीले के जानौँ त । सडकको दूरावस्था त राजधानीमा पनि उस्तै देखियो । जतिविधि कुरा गरेपनि काम गर्न भने सहज छैन । अव्यवस्थित शहरीकरणले अस्तव्यस्त बनेको राजधानीका सडकहरुको पनि उस्तै हालत छ । खाल्डाखुल्डीहरु पनि चाहिएजति भेटिन्छन् । चक्रपथमै पनि पानी जमेर नजिकैबाट सवारीहरु गुडिरहँदा पदयात्रीहरू सावधान भएर अलि पर जानुपर्ने अवस्था छ ।
त्यसैले सडकको दुरावस्थाको कारण भनेको दीगो सोच र भरपर्दा प्राविधिक दक्षताका अभावका कारण समय समयमा यस्तो दुरावस्था भोग्नु परेको तीतो यथार्थ हो । थोत्रा गाला मात्रै बजाउने, कताबाट कमिसन आउने भन्ने मात्रै संस्कारको विकास हुन थाल्यो । आफू भलो त गजतै भलो ।
असार ३२ गते बेलुकी ४ बजेतिर मधुवन ६ बस्ने मान बहादुर रजालीले बालिकालाई जबरजस्ती करणी गरिरहेको बेलमा स्थानीयहरूले देखी हारगुहार गरी स्थानीयले नियन्त्रणमा लिई प्रहरीलाई बुझाएका हुन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय बर्दियाले जिल्ला अदालतबाट म्याद थप गरी अनुसन्धान गरिरहेको प्रहरी निरीक्षक हृदय कुमार सापकोटाले जानकारी दिनुभएको छ ।
सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालय नेपालगञ्ज बाँकेको आयोजनामा आज आयोजित शिक्षक तथा कर्मचारी प्रोत्साहन कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रुपमा गुलरिया नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत एवम् बर्दियाका जिल्ला समन्वय अधिकारी प्रकाश देवकोटाले उक्त कुरा बताउनुभएको हो ।
उत्कृष्ट शिक्षक, कर्मचारी तथा शैक्षिक संस्थालाई प्रोत्साहन कार्यक्रम २०७८/०७९ अन्तर्गत बर्दियामा अध्यापनरत शिक्षकहरुको सम्मान कार्यक्रम अन्तर्गत गुलरियामा आज सम्मान कार्यक्रमको आयोजना गरिएको हो ।
कार्यक्रममा शुभकामना दिनुहुने अधिकांश व्यक्तित्वहरुले शिक्षक खुशी भएर कक्षाकोठामा प्रवेश गरेमा मात्र शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप प्रभावकारी हुने कुरा औंल्याउनुभएको थियो ।
सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालयका प्रमुख राम करण पालको सभाध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा शिक्षा विकास तथा समन्यव इकाई प्रमुख रेविका अमात्य, गुलरिया नगरपालिका शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखा प्रमुख सतिश यादव, सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालयका स्टेम संयोजक दीपक पोख्रेलको उपस्थिती रहेको थियो ।
कार्यक्रममा आठै पालिकाका सम्मानित शिक्षकहरुले शिक्षकलाई गाली गर्नेहरुको जमात बढी भएको र प्रोत्साहन गर्ने परिपाटी नभएको अवस्थामा यस प्रकारका कार्यक्रमहरुले सम्मानित शिक्षकहरुका लागि हौषला पुगेको र अन्य शिक्षकहरुका लागि पनि उत्कृष्ट शिक्षण सिकाइ क्रियाकलापका लागि प्रेरणा बनेको कुरा व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यक्रमको सहजीकरण डिभिजन कार्यालयको स्टेम संयोजक दीपक पोख्रेलले गर्नुभएको थियो ।
बर्दियाका आठओटै पालिकाहरुबाट उत्कृष्ट शिक्षकको रुपमा सिफारिस भई सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालयबाट प्रमाणिकरण गरी निम्न विद्यालय तथा शिक्षकहरुलाई सम्मानित गरिएको हो :
उत्कृष्ट विद्यालय : श्री बगलामुखी राधाकृष्ण थारु माध्यमिक विद्यालय गुलरिया, (प्रधानाध्यापक भेजेन्द्र बहादुर थापा)
बढैयाताल गाउँपलिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– कालि प्रसाद थारु श्री शारदा मा.वि. मैनापोखर
– भक्तिसागर रेग्मी श्री विद्या ज्योति नमुना मा.वि.
– बसन्त खड्का श्री जनप्रिय मा.वि. जमुनी
बाँसगढी नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– हरिराम थारु श्री जनज्योति प्रा.वि. बेलौली
– फणिन्द्र प्रसाद ढुङ्गाना ने.रा.मा.वि. बाँसगढी
– नारायण प्रसाद शर्मा श्री रामजानकी मा.वि.भैसासुर
गुलरिया नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– च्यामुलाल चौधरी श्री महाकवि देवकोटा मा.वि. गुलरिया
– प्रभात सुवेदी श्री बगलामुखी रा.कृष्ण थारु मा.वि.गुलरिया
– भानुभक्त अधिकारी श्री हिमालय आ.वि. गुलरिया
बारबर्दिया नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– केदारनाथ ढकाल श्री धर्मभक्त मा.वि. कर्तनिया
– पोमराज शर्मा श्री अंशुवर्मा मा.वि. जयनगर
– केशवराज वश्याल श्री युवक मा.वि. दुध्धा
मधुवन नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– प्रदिप रेग्मी श्री त्रिभुवन मा.वि. सुर्यपटुवा
– देवी बहादुर वस्नेत श्री ने.रा.आ.वि. दशरथवस्ती
– पदमराज चौधरी श्री बुद्ध आ.वि. बुद्धनगर
ठाकुरबाबा नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– वामदेव ढकाल श्री ने.रा. मा.वि. ठाकुरद्वारा
– नवराज ढुङ्गाना श्री शारदा आ.वि. शाहीपुर
– लक्ष्मी पौडेल श्री जनचाहना आ.वि. डुम्रेनी
राजापुर नगरपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु:
– वीरवल चौधरी श्री कालिका मा.वि. चनौरा
– प्रेम बहादुर वि.क. श्री किसान मा.वि. राजापुर
– शिव प्रसाद कोइराला श्री ने.रा.मा.वि. गोडियाना
गेरुवा गाउँपालिकाबाट उत्कृष्ट शिक्षकहरु :
– डिल बहादुर जि.सी. श्री जानकी मा.वि. जनकनगर
– भीम बहादुर धामी श्री बालप्रिय आ.वि. तिनघरुवा
– चिरन्जिवी वैद्य श्री एकप्रिय मा.वि. पाताभार
सम्मानित जिल्ला उत्कृष्ट विद्यालयलाई नगद रु. ३ लाख ५० हजार नगद र सम्मानपत्र तथा शिक्षकहरुलाई जनही रु. १२ हजार र सम्मानपत्र सहित दोसल्ला ओढाएर प्रमुख प्रशासकीय प्रमुख, शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख र डिभिजन कार्यालय प्रमुखले सम्मान गर्नुभएको थियो ।
कार्यक्रमको भिडियो हेर्नका लागि तलको लिङ्क क्लिक गर्नुहोला ।
https://www.youtube.com/watch?v=d-ALaZJ7AKg&t=3s
कार्यक्रमसँग सम्बन्धित अन्य थप तस्बीरहरुका लागि :
समग्र नेपालको फेसबुक पेजमा जानुहोला ।
संघीय संसद सचिवालयले तय गरेको कार्यतालिका अनुसार बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो १ बजेसम्म भुसाल र भट्टराईको मात्रै उम्मेदवारी परेको हो । भुसाल पाँच दलीय सत्ता गठबन्धनका तर्फबाट उपसभामुखमा साझा उम्मेदवार हुन्, भने भट्टराई प्रमुख विपक्षी नेकपा एमालेकी उम्मेदवार ।
निर्वाचन आयोगका अनुसार प्रतिनिधि सभामा एमालेको ९८, कांग्रेस ६३, माओवादी केन्द्रको ४९, एकीकृत समाजवादी २३, जनता समाजवादी २१, लोसपा १३ र अन्य साना दल र स्वतन्त्र समेत गरी ४ जना सांसद छन् । उपसभामुखको निर्वाचन शुक्रबार दिउँसो ३ बजे हुँदैछ ।
को हुन पुष्पा भुसाल ?
अर्घाखाँची पोखराथोककी पुष्पा भुसाल २०२८ सालदेखि राजनीतिमा आवद्ध छिन् । नेपाली कांग्रेसको महिला विभाग, कानुन विभागमा लामो समय क्रियाशील भएकी उनले नेपाल महिला संघको महासचिव भएर पनि काम गरिन् । महिला अधिकार र समानताको पक्षमा वकालत गर्दै आएकी भुसालले विश्वविद्यालयमा प्रध्यापन, कानुन व्यावसाय र राजनीतिलाई एकसाथ बढाएकी थिइन् ।
२०१७ साल फागुन १ गते जन्मिएकी भुसालले कानुनमा स्नातक र राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेकी छन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा १७ वर्ष प्रध्यापन गरेकी भुसाल वरिष्ठ अधिवक्ता समेत हुन् । उनी केही समय कानुन व्यावसायमा पनि सक्रिय भएर लागिन् । २०६४ सालको संविधानसभा सदस्य निर्वाचनमा अर्घाखाँचीबाट निर्वाचित भएर उनले संविधान निर्माणमा भूमिका खेलिन ।
त्यसेबला उनले संविधान मस्यौदा समितिमा रहेर काम गरिन् । २०६३ सालको अन्तरिम संविधान मस्यौदा समितिमा समेत कांग्रेसका तर्फबाट प्रतिनिधित्व गर्दै भूमिका निर्वाह गरेकी नेता हुन भुसाल । २०७४ सालको चुनावबाट समानुपातिक सांसदमा निर्वाचित भएर आएपछि भुसाल उपसभामुखको निर्वाचनमा उम्मेदवार थिइन् । २ चैत २०७४ मा भएको उपसभामुखको चुनावमा भुसाल सांसद शिवमाया तुम्बाहाम्फेसँग पराजित हुन पुगेकी थिइन् । तत्कालीन वाम गठबन्धनकी उम्मेदवार तुम्बाहाम्फे २०१ मत प्राप्त गर्दै विजयी हुँदा भुसालले ५८ मत प्राप्त गरेकी थिइन् ।
तुम्बाहाम्फेले राजीनामा दिएपछि रिक्त भएको सोही पदमा भुसालले अहिले फेरि उम्मेदवारी दिएकी हुन् । यो पटक उनलाई कांग्रेससहित पाँचदलीय गठबन्धनमा आवद्ध नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा एकीकृत समाजवादी, जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) र राष्ट्रिय जनमोर्चाको समर्थन छ ।
उनको पारिवारिक पृष्ठमूमि राजनीति हो । २०१५ सालको बीपी कोइरालाको मन्त्रिपरिषदमा स्वास्थ्यमन्त्री रहेका काशीनाथ गौतमका छोरी हुन भुसाल । २०१७ सालमा पञ्चायत सुरु भएपछि काशीनाथ गौतम १४ वर्ष सपरिवार भारत निर्वासित हुँदा पुष्पा पनि संगै थिइन् ।
को हुन विद्या भट्टराई ?
विद्या भट्टराई विद्यार्थी आन्दोलनबाट राजनीतिमा सक्रिय भएकी नेता हुन् । उनी एमाले नेता राजन भट्टराईका बहिनी हुन् ।
२०४२ साल कक्षा ७ मा अध्ययन गर्दादेखि नै अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनसँग नजिक भएर काम गरेको बताउने विद्याले पद्मकन्या क्याम्पसमा अध्ययन गर्दा विद्यार्थी आन्दोलनमा होमिइन् । अनेमा संघ जिल्ला समिति काठमाडौंको कोषाध्यक्ष समेत भएर काम गरिन् ।
२०५० सालमा अनेरास्ववियु महिला विभाग प्रमुख भएर काम गरिन् । ०५५ मा अनेरास्ववियुको केन्द्रीय सचिवको जिम्मेदवारी लिएर काम गरिन् । त्यसबेला रवीन्द्र अधिकारी अनेरास्ववियुको महासचिव थिए । ०५६ मा अखिल नेपाल महिला संघ केन्द्रीय सदस्य र कार्यालय सचिव, बुद्धिजीवी परिषद सदस्य हुँदै विद्या प्राध्यापक क्षेत्रमा प्रवेश गरिन् ।
०६२/०६३ को जनआन्दोलनपछि नेकपा एमालेको संघीय मामला विभागको सदस्य भएर काम गरकी विद्यासँग उच्च शिक्षा पाठयक्रम निर्माण समितिको सदस्य भएर काम गरेको अनुभव छ ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयमाको खुल्ला सेवा आयोग परीक्षा पास गरी ०७२ सालदेखि रत्नराज्य क्याम्पसमा स्थायीरुपमा उपप्राध्यापकको जागिर सुरु गरेकी उनी रवीन्द्र अधिकारीको निधनपछि तत्कालीन नेकपाको निर्णय मानेर कास्की–२ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यको उम्मेदवार भइन र जितिन्।
सांसद भएर आएपछि उनले जनजीविकाका सवालहरुमा आवाज उठाउँदै आएकी छन् । महँगी, भ्रष्टाचार, अनियमितता र न्यायका विषयमा उनले सरकार र सरोकारवालाहरुलाई प्रश्न गर्ने गरेकी छन् । उनै भट्टराईलाई प्रमुख विपक्षी नेकपा एमालेले उपसभामुखको उम्मेदवार बनाएको हो ।