नेपाल नागरिक उड्डन प्राधिकरणका अनुसार विमानको अवस्थाबारे खोजतलासका लागि फिस्टेल हेलिकप्टरलाई पठाइएकोमा प्रतिकुल मौसमका कारण उक्त हेलिकप्टर जोमसोम फर्किएको छ ।

पोखराबाट विहान ९ः ५५ बजे जोमसोमका लागि १९ यात्रु र ३ चालक दलका सदस्यसहित उडेको तारा एयरको ट्वीन अटर ९एनएईटी विमान अन्तिम पटक जोमसोम विमानस्थलको टावरसँग १०ः०७ बजे म्याग्दीको घोडेपानीबाट सम्पर्कमा आएको थियो । त्यसपछि सम्पर्कविहीन भएको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको खोज तथा उद्धार समन्वय केन्द्रले विज्ञप्तिमार्फत जनाएको छ ।

विमानको खोजी तथा उद्धारका लागि काठमाडौं, पोखरा र जोमसोम विमानस्थलमा हेलिकप्टरहरु तयारी अवस्थामा राखिएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

मौसममा सुधार हुनासाथ हवाइ मार्गबाट खोजी सुरु गरिने र विमानको खोजीका लागि स्थल मार्गबाट नेपाली सेना र नेपाल प्रहरी घोडेपानीतर्फ प्रस्थान गरिरसकेको प्राधिकरणले विज्ञप्तिमा उल्लेख गरेको छ ।

स्राेत : onlinekhabar.com

सामाजिक सञ्जालमा उम्मेदवारी दिने र सस्तो प्रचारप्रसारबाट लोकप्रियता कमाउन वा उम्मेदवारी दिएपनि लज्जास्पद हार वेहोर्नकै लागि नै होला यतिविधि हुँइयाँहरु देखिएको, किनकि अब चुनाव जित्नका लागि उम्ममेदवार हरेक कुराले दह«ै हुनुपर्ने र आम जनमानसको मन जित्न सक्नु पर्ने हुन्छ । यसै सन्दर्भलाई केलाएर हेर्दा उम्मेदवारी भनेको कुनै लहड र बहकाउमा रहेर घोषणा गर्ने कुरा पनि हैन । उम्मेदवारी भनेको निकै संवेदनशील विषय पनि हो । वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानीय निर्वाचन पहिलो पटक भएको हुनाले धेरैले विविध तरीकाका सिकाइहरु गर्दै रहे, सायद प्रयोगशाला नै भएको हुन सक्छ । यस्तै गर्दा नै पाँच वर्ष कार्यकाल वितेको पत्तै भएन । अब आउने निर्वाचनमा भने कुनै पनि वहकाउ वा लहडमा उम्मेदवारी दिनुभन्दा पनि आफ्नो राजनैतिक छवी के हो ? आफूले समाजमा के कस्तो योगदान दिएको छु, आफ्नो भविष्य के हो ? जनतको साथ, सहयोग र समर्थन कत्तिको पाउन सक्छु ? अघिपछि समुदायमा कुन–कुन अनि के कस्ता कार्यको माध्यमबाट जनताका सुख–दुःखमा साथ दिएको छु ? भनेर उम्मेदवारी घोषणापूर्व एकपटक आँखा चिम्म गरेर सोच्ने पो हो कि ?
नयाँ वर्षको पनि सन्दर्भ रहेको छ । नयाँ वर्ष २०७९ ले यस विषयमा अलि गम्भीर भएर सोच्न र विश्लेषणात्मक दृष्टिकोणबाट अलि दूरदर्शी सोच सबै राजनेताहरुमा पलाउन सकोस् र सबै पालिकाहरूले सक्षम, योग्य, शिक्षित, दुरदर्शी, योजना बनाउन सक्ने, भ्रष्ट्राचार नगर्ने र हुन पनि नदिने प्रतिवद्ध, इमान्दर, नैतिकवान चरित्रवान व्यक्तिलाई नेतृत्व दिनका लागि सम्पूर्ण हामी जनता सफल हुन सकौँ । समग्र नेपाल अनलाइनको तर्फबाट सबैलाई शुभकामना

आफ्नो नाममा कसले पत्र पठायो होला त! कौतहुलता हुने नै भयो। किनभने त्यसअघि न त उनले कहिल्यै कसैलाई पत्र पठाएका थिए, न त उनको नाममा कसैले पत्र पठाएको थियो।

त्यसैले अरुणका लागि त्यो पहिलो पत्र आकाशबाट खसेको ताराजस्तै भयो। चिठीको खाम खोल्न त के, उनी छुनसमेत डराए। घरमा आमा र दिदीहरु थिए। चन्द्रले दिदीको हातमा पत्र थमाएर फर्किए। उनको दिदीले पत्रको खाममा लेखेको ठेगाना पढेर सुनाइन्– ‘किरण भट्टराई, प्युठान जिल्ला, महेन्द्र माध्यमिक विद्यालय।’

‘मेरो जीवनको पहिलो पत्र थियो त्यो। नचिनेको व्यक्तिले पठाएको चिठी मलाई खोल्न मन लागेन, पछि मेरो दिदीले पढेर सुनाउनु भयो,’ त्यो पहिलो पत्रलाई दिदीले पढेको सम्झिए अरुणले।

पत्रको विवरण पढेपछि उनी छक्क परे। उनको नाम र ठेगाना रेडियो नेपालबाट सुनेको भरमा प्युठान जिल्ला निवासी किरणले पत्र लेखी पठाएका थिए।

त्यो जमाना थियो, पत्रकै भरमा समाचार आदान–प्रदान हुने, पत्रकै भरमा भावना साट्ने र साथी बन्ने। रेडियो नेपाल होस् या गोरखापत्र अथवा युवामञ्च नै किन नहोस्, सबैले पत्रमित्रतालाई स्थान दिन्थे। र युवाहरु पत्रमित्रता गर्न हौसिन्थे।

अरुणले पनि २०३७ सालदेखि रेडियो नेपालमा बेलुकाको साढे पाँच बजेदेखि ६ बजेसम्म मुनाल घिमिरेले चलाउने बाल कार्यक्रमको नियमित स्रोता थिए। त्यहाँ उनी आफ्नो बालकथा लेखी पठाउँथे। रेडियो नेपालमा जब–जब उनको नाम आउन थाल्यो, उनलाई गाउँगाउँका मान्छेले सम्झिन थाले। याद गर्न थाले। र, उनको नाम र ठेगानामा पत्र आउन थाल्यो, जुन पहिलो पत्र उनै प्युठानका किरणको थियो।

प्युठानबाट सुरु भएको पत्रमित्रता देशैभरि फैलाए अरुणले। एक हजार भन्दा बढीसँग पत्रमित्रतासँग साइनो गाँसे। आफूले कति पत्र लेखी पठाए हेक्का छैन। तर पत्रको भावमा डुबेर मित्रता गाँस्नु अब त एकादेशको कथाजस्तै भयो। उनी भन्छन्, ‘पत्रमित्रतामार्फत् मनको भावना साट्नुको आनन्द अहिलेको फेसबुकमा कहाँ हुनु?’

चालिसको दशकमा पत्रमित्रताबाट साथी भएका रामविक्रम थापा, खगेन्द्र गिरी कोपिला, चुडामणि दाहाल विवश, प्रकट पंगेनी शिव, श्रीबाबु कार्की, गोविन्द अर्याल शृंखला, श्रेष्ठ प्रिया पत्थर, सरस्वती श्रेष्ठ सरु, युक्तप्रसाद श्रेष्ठ, राजाराम रायमाझी, निर्मोही व्यास, मनु ब्राजाकी, साधना प्रतिक्षा, रेखा कौशल रेग्मी, छत्र कार्की क्षितिज, कुमार बजगाई, बुद्धिसागर  चपाई, मोहन गाउँले, नवराज शाही, सुविद गुरागाई, ताराकान्त सिग्देल, विष्णुमोहन भट्टराई, विमलकिशोर केपी, रमेश प्रभात, कृष्ण जिसी, सागर पण्डितलगायतको नाम कण्ठस्थै सुनाए। यी नाममध्येका केही व्यक्तित्वहरु अहिले चर्चित लेखक पनि भए। उनी भन्छन्, ‘केही साथीसँग अहिले पनि सृजनात्मक कुराकानी भइरहन्छ।’

चालिसको दशकमा अरुणले लेखेका बालकथा हप्ताको एकपटक रेडियोमा आइरहन्थे। ‘बाल कार्यक्रम’ र ‘फर्माइस गीत’मा उनको नाम नियमित जस्तो आउँथ्यो। ती कार्यक्रमका लागि उनी सधैं पूर्वतयारीमा बस्थे। आफूभन्दा साना भाइबहिनीलाई शान्त पार्थे। आफ्नो नाम कतिखेर आउँछ ध्यानले सुन्थे। जब नाम आउँथ्यो, उनी परिवारका सबै सदस्यलाई सुनाउँथे।

ठूलो मान्छेको मात्रै नाम रेडियोमा सुनिन्छ भन्ने जमाना थियो त्यो। तर उनको बाल्यकालदेखि नै रेडियोमा नाम आउन थालेको थियो। त्यो अवसर जुर्नुको कारण बुवाले २०३४ सालमा किनेको चाइनिज रेडियो थियो। कक्षा ५ मा पढ्दै गर्दा रेडियो सुन्ने बानी पर्न थाल्यो। अरुण भन्छन्, ‘ब्याट्रीबाट चल्ने रेडियो मेरो साथीजस्तै थियो। रेडियोको मोह देखेर घरमा आमालाई छोरो बिग्रिने चिन्ता हुन्थ्यो।’

चालिस र पचासको दशकमा अरुणले आफ्नो परिचय नै रेडियो नेपालको नियमित स्रोता हुँ भनेर दिन्थे। रेडियो नेपाल सुन्ने मान्छे सबैका प्यारा हुन्थे पनि।

एकपटक रेडियो नेपालको बाल कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने वासुदेव मुनालले अरुणलाई रेडियो नेपालको नियमित स्रोता हुन् भनेको सम्झिए उनले। र, सम्झिए रेडियो नेपालका पाण्डव सुनवारलाई।

पाण्डव सुनारले चलाउने गरेको ‘फोन इन कार्यक्रम’ निकै लोकप्रिय कार्यक्रम थियो। २०४७ सालमा आफ्नो फोन लाग्दा उनको घरमा खुशी छाएको थियो। उनी भन्छन्, ‘शुक्रबार मैले फोन गरेको थिएँ र शनिबार घरमा आफ्नो आवाज आफैँले सुन्न पाएको थिएँ। घरका सबै चकित परेका थिए।’

रेडियोमा उनले भजन शिरोमणि दाजु भक्तराज आचार्यले गाउनु भएको सुवासचन्द्र ढुंगेलले रचना गर्नु भएको ‘जति चोट दिन्छौ देऊ मायालु’ बोलको गीत फर्माइस गरेका थिए उनले। २०५१ सालतिरको कुरो हो। उनलाई आउने पत्रमा रेडियोमा नाम कसरी आउँछ भनेर सोध्थे। अरुणको नाम नछुटाई आउँदा पत्रमित्रमार्फत् जोडिएका साथीहरु चकित हुन्थे। भन्छन्, ‘हाम्रो नाम रेडियोमा कसरी आउन सक्छ भन्थे। ती दिन रेडियोको क्रेज अद्भूत थियो।’

जागिरको सिलसिलामा उनका बुबा २०३८ देखि २०४६ सम्म ८ वर्ष बर्दियामा बसेका थिए। यो बसाइमा अरुण ५ पटक पुगे बर्दिया। बर्दियाको बसाइको क्रममा रेडियोमा गिलो ब्याट्रीलाई घाममा सुकाएर बाल कार्यक्रम सुन्न परेको दुःख पनि उनले सुनाए। भन्छन्, ‘बाल कार्यक्रम त कत्ति छुटाउँदिन थिएँ। किन कि आफ्नो नाम र रचना प्रसारण हुन्थ्यो। ती रचना बर्दियास्थित हुलाक कार्यालयबाट रेडियो नेपालको ठेगानामा पठाउँथे।

२०५१ सालतिरको कुरा हो, उनी कार्यरत कार्यालयको बाहिर उभिइरहँदा एक जना (नाम भन्न चाहेनन्)ले उनलाई नमस्कार गरे।  उनले नमस्कार फर्काए। दुवैबीच परिचय आदानप्रदान भयो। ती परिचय माग्नेले अरुणको प्रशंसा गरेर एक सय रुपैँयाको खाँचो परेको सुनाए। अरुणले लामो सोचेर अहिले एक सय रुपैँया छैन भने। ती मान्छे खाली हातै फर्किए। ती मान्छेलाई पछि साहित्यिक कार्यक्रममा देखेर अरुणलाई सय रुपैयाँ दिन नसकेकोमा ग्लानी भयो। भन्छन्, ‘पहिलो भेटमै पैसा माग्नेलाई कसले पत्याउँने है। पछि एकेडेमीको साहित्यिक कार्यक्रममा भेट्दा साह्रै लाज लाग्यो।’

रेडियो नेपालबाट पत्रमित्र गर्न थालेको अरुणले युवामञ्चमा पनि पत्रमित्रता स्तम्भमा नियमित लेख्न थाले।

पत्रमित्रता

चालिसको दशकको अन्तिमतिर युवामञ्च मासिक पत्रिका निस्किन थाल्यो। त्यसको नियमित पाठक बने अरुण। त्यहाँ पत्रमित्रताका लागि स्तम्भ नै थियो। उनी आफ्नो नाम, ठेगाना, रुचि लेखेर पठाउँथे। उनी भन्छन्, ‘त्यो कोलममा म नियमित पठाउथेँ। छापिन्थ्यो। पछि पत्रहरु पनि आउन थाल्यो।’

पत्रमित्रतामार्फत भएका साथीलाई खोज्दै हिँड्नु परेन। बरु कहीँ न कहीँ ती साथीहरु भेटिएको किस्सा थुप्रै छन् उनीसँग। संयोग भनौं, उनीसँग पत्रमित्रतामार्फत चिनजान भएका केही साथीहरु त आफ्नै कार्यालय परिसरमा भेट्न पनि पाए।

प्युठानबाट चिठी पठाउने मित्र विमलकिशोर केपीसँग पनि उनले भवन विभागमा सँगै काम गरे। बाग्लुङबाट चिठी पठाउने कृष्ण जीसीसँग पनि काम गरे। चितवन टाँडीबाट चिठी पठाउने सूर्यप्रसाद सापकोटासँग लोक सेवा आयोगमा सँगै बसेर काम गर्ने अवसर पाए। भूमिसुधार कार्यालय महोत्तरी र धनुषा जिल्लाका पत्रमित्र साथी मुकेश खनालको बुबा गौरीशंकर उपाध्यायसँग राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक टंगाल शाखाको एउटै विभागमा बसेर २०४६ सालमा तेह्र महिना काम गरे। उनी भन्छन्, ‘पत्रमित्रबाट भएका साथीसाथीमा टाढा भए पनि आत्मीय सद्भाव सधैं आउँथ्यो, भेट हुँदा आफ्नै मान्छे भेटेजस्तो हुने।’

अरुणले आफूलाई मित्रताको हात बढाउन पठाएका पत्रको जवाफ सधैं दिए। कार्यक्रममा जाँदा ती साथीलाई भेटे पनि। २०४५ सालमा होटल शेर्पामा काम गर्दा दस दिनजति बिदा स्वीकृत गरेर पुस महिनामा उनी बुबासँग बर्दिया जाँदा ताराताल बर्दियाको पत्रमित्र साथी चिरञ्जीवी भट्टराईसँग भेटे। तनहुँ दमौलीमा जाँदा रेडियो नेपालमा ‘फर्माइस गीत’मा नाम आइरहने पत्रमित्र सागर उदाससँग भेट गर्ने अवसर पाए। गजलकार पुष्प अधिकारी अञ्जली, भुपिन, भुषणबाबु श्रेष्ठ, विजयराज बज्राचार्य, रमेश प्रभात, राजाराम खरेलसँग भेट हुन सक्यो।

केही पुरानो पत्रमित्र साथीहरु गोविन्दराज शिवाकोटी बेहोसी, नारायण कटुवाल, छत्र क्षितिज, बेनामी अज्ञात, गणेश पौडेल अन्जान, हेम भण्डारी, दुर्गा घिमिरे, गजेन्द्र बुढाथोकीसँग आजकल सम्पर्क हुन नसकेकोमा उनी दुःखी छन्। सकेसम्म ती पुराना साथीहरुसँग फेसबुक च्याटमै भए पनि बोल्ने रहरमा छन् उनी।

२०५२ सालको एउटा किस्सा सम्झिन्छन्।

नयाँ बसपार्कबाट दिउँसो दुई बजे छुट्ने साझा बस चढेर चितवन जाँदै गर्दा धार्केतिर पुगेपछि खाजा खान भनेर बस होटल अगाडि रोकियो। खाजा खान सबै बसबाट झरे र होटलमा खान थाले। खाजा खाने क्रममा आाफूजस्तै सोही बसमा सवार गरिरहेको यात्रुसँग गफिए अरुण। परिचय आदानप्रदान गरे। किरणचन्द्र रायमाझी नामका ती मित्र त उनका पत्रमित्र साथी रहेछन्।

चितवनको गुञ्जानगर घर भएका रायमाझी र अरुणको २०४७ तिर पत्रमित्र भएको रहेछ। रायमाझीले अरुणको बारेमा सबै भनेपछि अरुण छक्क परे। दुवै निकै खुशी भए। पत्रमित्र गरेको २६ वर्षपछि प्रत्यक्ष भेटेका थिए। किशोर उमेरमा भएको पत्रमित्र युवावस्थामा भेट भयो। अरुणले २६ वर्षपछि उही नामका मित्रलाई फेसबुकमा खोजे। भेटे। साथी बन्न रिक्वेस्ट पठाए। अहिले दुवैबीच फेरि कुराकानी हुन्छ। युवा उमेरमा प्रवेश गर्दै गरेका दिनमा लेखिएका पत्रका बारेमा दुवै गफिन्छन्। भन्छन्, ‘ती दिनहरुमा लेखिएका पत्रमित्र, लेखरचना र पाठक प्रतिक्रिया हेरेर अचम्म लाग्छ। त्यस्ता दिन अब कहिले आउने!’

अरुणले जीवनमा वरिष्ठ साहित्यकार मनु ब्राजाकीसँग पनि पत्रमित्र गरे। पचासको दशकको तीन वर्ष निरन्तर पत्र आदानप्रदान भएको सम्झिन्छन् अरुण। ब्राजाकीको कथाले उनलाई गहिरो प्रभाव पारेको बताउँछन्। भन्छन्, ‘त्यस किसिमको कथा लेख्न लेखक कमै छन्।’

ब्राजाकीले हवाई पत्रमा निलो डटपेनले हस्ताक्षर गरेर पठाएको पत्रको सम्झना गर्छन्, ‘तीस पैसाको टिकट टाँसेर निलो डटपेनको हस्ताक्षर सहित मनु ब्राजाकीले पठाएको पत्रले मलाई सधैं पाठक प्रतिक्रिया लेख्न हौसायो।’

रेडियो नेपालमा ज्ञानुवाकार पौडेलको कार्यकक्षमा २०५० सालमा भेटेका थिए ब्राजाकीलाई। त्यो भेटमा अरुणलाई ब्राजाकीले भनेको एउटा लाइनलाई सम्झिए, ‘पारिश्रमिक नदिने पत्रिकामा लेखरचना नपठाउनु।’ तर, ती दिनहरुमा लेखरचना लेखेर, छपाएर पारिश्रमिक माग्न सबैको हिम्मत कहाँ हुन्थ्यो र !

२०५२ सालतिरको कुरा हो। अरुणले कवि विवश पोखरेललाई २०४७ सालमा विराटनगरको ठेगानामा पत्रमित्र पठाए। उनको पत्रको जवाफ पनि पत्रमार्फत नै आयो। एकदिन विवशले अरुणको नामको गोरखापत्रमा प्रकाशित पाठक प्रतिक्रिया पढेपछि ल्यान्डलाइन फोनबाट अरुणको छिमेकी घरमा कल गर्नु भयो। अरुणको घरमा फोन थिएन। छिमेकीकै घरको फोन नम्बर दिन्थे।

विवशले एकदिन राति आठ बजेतिर फोन गरे। आमाले भान्सामा भात पस्किँदै गरेको भात छोडेर उनी फोनमा बोल्न गए। कुरैकुरामा एक घण्टा बितेको पत्तै भएन। अरुण भन्छन्, ‘एक घण्टा कुरा गरियो। फोन राख्ने घरका मान्छे रिसाएर तैले मात्रै बोल्ने फोनमा अरुले बोल्नु पर्दैन अरुको पनि फोन आउँछ भन्दै हकारे। केही नबोली घरमा पुग्दा अरुणको आमा पनि रिसाएर बस्नुभएको थियो। पस्किएको भात सेलाएको थियो।

‘एकएक घण्टा कुन युवतीसँग गफिएको? को हो भन् त?,’ आमाले भनेपछि अरुणले ‘केटा साथी हुनुहुन्छ’ भने। तर घरमा आमाले पत्याउनु भएन। अरुण र विवशबीच भने सिर्जनाका कुरा भएका थिए। अरुण भन्छन्, ‘उहाँहरुलाई केटीसँग गफ गरेजस्तो मान्नु भएछ।’

अरुण प्रायः पत्रमित्रताका लागि पत्रहरु कोरिरहन्थे। रेडियोमा सुनेको नाम र ठेगाना टिपेर पत्र कोरी पठाउँथे। पत्रको जवाफ पनि आउँथ्यो।

सामाखुशीको सुशील मेडिकल अगाडि एउटा किराना पसल थियो। त्यही पसलमा उनको पत्र पुग्थ्यो। जब उनका पत्र दिनमै आधा दर्जनजस्तो घरमा आउन थालेपछि उनकी आमालाई चिन्ता भयो। आमाले केही पत्रहरु लुकाएर राख्न थालिन्। भन्छन्, ‘यस्ता चिठीले छोरोको पढाई बिग्रिने भयो भन्ने लागेर आमाले पत्र नै लुकाइदिनु थाल्नुभयो।’

२०५१ सालको एक दिन। अरुणलाई भेट्न उनकै कार्यालयमा ज्ञानमञ्जरी राणा नामकी युवती आइन्। ज्ञानमञ्जरीसँग परिचय भएपछि उनीहरु पत्रमित्र साथी रहेछन्। राणाले अरुणको घर जान चाहिन्। अरुणले पनि घरमा लिएर आए। अरुणकी आमालाई पर्नुपिर पर्‍यो। राणा र अरुणबीचको मित्रताको सिलसिला सबै खुलेर राणाले अरुणको आमा अगाडि सुनाइन्। केही घण्टा बात मारिन्। अरुण भन्छन्, ‘ज्ञानमञ्जरी देखेर पहिला आमा डराउनु भएको थियो। पछि उहाँको कुरा गर्ने तौरतारिकाले आमा प्रभावित हुनु भयो।’

पत्रमित्रमार्फत् बनेका उनका साथी बढीभन्दा बढी सिर्जना क्रियाशील थिए। उनीहरु कथा, कविता, मुक्तक तथा गीत लेखिरहन्थे। अरुणलाई पत्र पठाउँदा कुनै पत्रपत्रिकामा रचना छपाइदिन अनुरोध गर्थे। अरुण साथीका ती हस्तलिखित रचना बोकेर काठमाडौंबाट प्रकाशित हुने विभिन्न साहित्यिक  पत्रपत्रिकाका कार्यालय पुगे। छपाइदिन अनुरोध गर्थे। रचना छापिएपछि त्यो पत्रिकालाई हुलाकबाट नै पठाइदिन्थे।

अहिलेको चर्चित लेखक बुद्धिसागर कालिकोटबाट अरुणको नाममा पत्रसँगै कविता र गजल पनि पठाउने गरेको बताउँछन् उनी। भन्छन्, ‘२०५४ सालतिरबाटै बुद्धिसागर कालिकोटबाट मेरो ठेगनामा पत्र र रचना पठाउँथे। पहिलोपटक मैले नै छपाउन कोसिस गरेको थिएँ। विमोचन मासिकमा छापियो पनि। धेरै वर्षपछि उहाँको गजल संग्रह ‘रारा जलेपछि’ आएको थियो। गजलको समीक्षा लेखौंला भनी किताब मागेको थिएँ, दिनुभएन।’

साथीहरूको सबै रचना संकलन गरेर अरुण सहरको विभिन्न पत्रपत्रिकामा दिन जान्थे। अनुरोध गर्थे। छापिन्थ्यो पनि। भन्छन्, ‘ती दिनमा आफूले लेखेको रचना संसारकै सुन्दर चिज हुन्थ्यो। रचना कहीँ प्रकाशन गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने हुटहुटी सबै सर्जकमा हुन्थ्यो।’

जीवनमा सबै साथीसँग सम्बन्ध उस्तै रहिरहँदैन। जिन्दगीका यात्रामा कहीँ न कहीँ, कोही न कोही छुटिहाल्छन्। पत्रमित्र साथीहरु गोविन्दराज शिवाकोटी बेहोसी, म्याग्दीका रेखाकौशल रेग्मी, यमन्तराज निरौला, नारायण कटुवाल आकाश, नारायण पौडेल दिलवाला, विजयकुमार श्रेष्ठ दिन, तेजराज खतिवडा, ज्ञानमञ्जरी राणा, ताराकान्त सिग्देललगायत अन्य कतिपय मित्रहरु अहिले उनीसँग सम्पर्कमा छैनन्।

‘जिन्दगी लामो छ। सधैं सँगै हिँड्न सकिँदो रहेनछ। तर यादहरु कुन कुनै मोडमा आइरहँदो रहेछ,’ अरुण बोल्दाबोल्दै भावुक भए।

पाठक प्रतिक्रिया:

चालीसको दशकमा निजामति सेवामा प्रवेश गरेसँगै अरुणले पत्रपत्रिकासँग नजिक हुने मौका पाएपछि लेख्न थालेका थिए– पाठक प्रतिक्रिया। चार दशक नियमित पाठक प्रतिक्रिया लेखिरहेका छन् उनले। जीवनको ‘हाप सेन्चुरी’ उग्लिसकेका अरुणले बजारमा आउने पत्रपत्रिका ‘गोरखापत्र’, ‘युवामञ्च’ र ‘मधुपर्क’मा पाठक प्रतिक्रिया लेखी पठाउँछन्। नियमित छापिएको पनि छ। हालै युवामञ्च र मधुपर्कको फागुन अंकमा पनि अरुणको पाठक प्रतिक्रिया प्रकाशन भएको छ।

वर्षमा दशवटा पाठक प्रतिक्रिया छापिनु नियमितजस्तै भएको छ। पाठक प्रतिक्रिया लेख्नु सम्बन्धित पत्रिका र प्रकाशित सिर्जनाको बारेमा कमेन्ट गर्नु हो। उनलाई कमेन्ट गर्ने बानी लगाइदियो गोरखापत्रले।

पहिलोपटक पाठक प्रतिक्रिया छापिएको किस्सा सुनाउँछन्।

उनका बुवा सैनिक सेवामा थिए। २०४१ सालतिरको कुरा हो। बुवा बर्दिया जिल्लाको गुलरियामा कार्यरत हुँदा उनी खानेपानी संस्थान काठमाडौंमा कार्यरत थिए। केही दिनको छुट्टी मिलाएर उनी हिउँदमा दुई महिनाको छुट्टी लिएर बर्दिया घुम्न निस्किए।

बर्दियाको गुलरिया बजारको धुलाम्मे बाटोमा हिँड्नु पर्दा उनी निराश भए। जिल्ला सदरमुकामका सडकसमेत निर्माण हुन नसकेको देखेर उनले गोरखापत्रमा एउटा पाठक–प्रतिक्रिया लेखेर हुलाक गरे। पठाएको केही दिनपछि उनको पाठक प्रतिक्रिया छापियो। पत्रिका त उनीसँग छैन, सम्झना भने ताजै छ। भन्छन्, ‘गोरखापत्रमा पाठक प्रतिक्रिया छापिनु अगाडि मेरो कविता पनि छापिएको थियो, त्यसैले छाप्न गाह्रो भएन।’

ती दिनहरुमा पाठक प्रतिक्रिया लेख्नेहरू अत्यन्तै कम हुन्थे। पाठक प्रतिक्रिया लेख्नु भनेको छुचो हुनु हो। उनलाई छुचो हुन मन पर्थ्यो। जे छ त्यही भन्न खोज्थे। भन्छन्, ‘केही न केही कमजोरी केलाउन मन लाग्थ्यो। मधुपर्कमा प्रकाशित राजेन्द्र विमलको लेखमाथि कमेन्ट गर्दै पाठक प्रतिक्रिया छापिएको किस्सा पनि उनलाई ताजै छ।

२०६४ सालमा राजेन्द्र विमलको ‘ऐंजेरु’ नामको कथा मधुपर्कमा छापिएको थियो। उनलाई केही कुरामा चित्त नबुझेपछि उनले पाठक प्रतिक्रिया पठाए। मधुपर्कले पनि जस्ताको तस्तै छापिदियो। राजेन्द्र विमलले उनलाई फोन गरे। रिसाए। उनी सम्झिन्छन्, ‘जे भन्नु थियो मलाई भेटेर वा फोनमा भने भइहाल्थ्यो नि किन पाठक प्रतिक्रिया लेख्नुपर्थ्यो भन्नुभयो। रिसाउनु भएको थियो।’

गोरखापत्रपछि २०५० तिर युवामञ्चमा पनि उनले पाठक प्रतिक्रिया र पत्रमित्रता सँगसँगै लेखी पठाउथे। पछि उनले युवामञ्चमा पत्रमित्र र मधुपर्कमा पाठक प्रतिक्रिया लेखी पठाउन थाले।

मधुपर्कमा २०५२ मा पहिलो पाठक प्रतिक्रिया छापियो। पाठक प्रतिक्रिया पठाउनका लागि उनी सुन्धारास्थित हुलाक कार्यालय पुग्थे। उनले पठाएका रचना र पाठक प्रतिक्रिया हुलाकबाट आएको थाहा पाएर मुधपर्कका सम्पादकले कार्यलयमै आएर बुझाए पनि हुन्छ भनेको सम्झिन्छन्, ‘तीस पैसा खर्च गरेर हुलाक गरें केही महिना त। पछि प्रधान सम्पादकले नै कार्यालयमै बुझाउनु भनेपछि म गोरखापत्रको कार्यालय जान थालेको थिएँ।’

२०५१ सालमा मुधपर्कमा उनको पहिलो पाठक प्रतिक्रिया छापिएको थियो। उनी ती दिन रक्षा कन्ट्रोलरमा जागिरे थिए। मोहन पौडेलको व्यङ्ग्य र मनु ब्राजाकीको गजलमाथि पाठक प्रतिक्रिया लेखेका थिए।

एकदिन अरुणले सम्पादकलाई चिठी शीर्षकको पाठक प्रतिक्रिया पठाए। छापियो। उनी खुशी भए। लेखरचना छाप्न गाह्रो भयो, चिनेका मान्छेको मात्रै छापिन्छ। कतिपयको लेखरचना छापिन धेरै दिन लाग्नु एउटै मान्छेको लेखरचना दोहोरिनु जस्ता समस्या देखाएर अरुणले श्रीकृष्ण श्रेष्ठ सम्पादक भएको बेला ‘सम्पादकलाई चिठी’ लेखेका थिए। चिठी गोरखापत्रमै प्रकाशित भयो। प्रकाशित भएर आएपछि विदुर केसी नामका व्यक्तिले उनलाई सम्झाए। त्यसरी छुचो नभएकै राम्रो हुन्थ्यो। किन बोलिराख्नु पर्‍यो भन्नुभयो। तर अरुणलाई कुनै प्रभाव पारेन। अरुण भन्छन्, ‘आइन्दाबाट यस्तो नलेख्नु होला भनेर सम्झाउनु भएको थियो।’

कथा/कवितामा पनि कलम चलाउने अरुणलाई थाहा छ– पाठक प्रतिक्रिया लेख्नु भनेको छुचो हुनु हो। रचना र पत्रिकामाथि खोट देखाउनु हो। तर पाठक प्रतिक्रिया सबैले सजिलै स्वीकार्दैनन्। कोही न कोही रिसाइहाल्छन्। उनले लेखेका पाठक प्रतिक्रियाबाट दर्जनौँ व्यक्ति रिसाएका छन्। पचासभन्दा बढी पाठक प्रतिक्रिया गोरखापत्रमा मात्रै छापिएको बताउँछन्। मुधपर्क र युवामञ्चमा पनि त्यही संख्यामा पाठक प्रतिक्रिया छापिएको बताउँछन् अरुण। पाठक प्रतिक्रियाले नयाँ पुस्तालाई बोल्न उत्प्रेरणा दिने भएकाले पनि लेख्न मन गरेको बताउने अरुणलाई जसले जे भने पनि रिस उठ्दैन।

केही दिन अगाडि मात्रै, विज्ञान प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट अवकास पाएका राजेशमान केसीले ‘पाठक प्रतिक्रिया धेरै लेख्यौ, अब नलेख भने। ‘पाठक प्रतिक्रियामा अल्झिने होइन अब सृजनामा केन्द्रित हुनुस्,’ केसीले भनेका थिए। तर अरुणलाई पाठक प्रतिक्रिया नलेखे के छुटाए–छुटाए जस्तो हुन्छ। भन्छन्, ‘लेख्न त छुटाउँदिनँ।’

साभार : राज सरगम नेपाल समय अनलाइन

अयोगको हेटौंडा स्थित कार्यालयका प्रवक्ता समेत रहेका सापकोटाले अनुसन्धानका लागि आवश्यक कागजात नियन्त्रणमा लिने काम भइरहेको बताए ।

‘अस्पतालको फार्मेसीमा अनियमितता भएको उजुरी परेको थियो, अनुसन्धानका लागि आवश्यक कागजात जुटाउन अस्पतालमा छौं,’ उनले भने, ‘ लेखा शाखाबाट आवश्यक कागजात लिन्छौं, फार्मेसी र औषधिको मौज्दातको अवस्था बुझ्छौं ।’

अनियमितताको उजुरी परेपछि वीरगञ्जको नारायणी अस्पतालको फार्मेसीका बारेमा समेत अख्तियारले अनुसन्धान गरिरहेको छ ।

जुनियर रेसिडेन्टका अध्यक्ष डा. पदम नेपालीले भने, ‘हामीले लगातार आन्दोलन गरेपछि सरकारले छानबिन समिति गठन गरेर अनुसन्धान गर्‍यो, प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्‍यो, वार्ता टोली बनाएर हामीसँग सहमति पनि गर्‍यो । तर, कार्यान्वयन गर्न भने चासो दिएको छैन । कार्यान्वयन गर्नका लागि दबाब हो यो ।’

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका सचिव डा. बैकुण्ठ अर्यालको संयोजकत्वमा गठन भएको कार्यदलले धरान पुगेर आन्दोलनरत समूह, पदाधिकारी, विभागीय प्रमुखसँग छलफलपछि गरेपछि साउन १९ गते प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको थियो ।

कार्यदलले स्थलगत अध्ययनका क्रममा प्रतिष्ठानको आम्दानी घट्दै गएको, शैक्षिक स्तर क्रमशः खस्कँदै गएको, प्रतिष्ठानमा आर्थिक अनियमितता बढ्दै गएको, प्राज्ञिक क्षेत्र तथा कर्मचारीको वृत्तिविकास रोकिएको स्वायत्तता हस्तक्षेप हुन थालेको, पदाधिकारीबीच असमझदारी बढेको लगायतको समस्या देखिएको उल्लेख गरेको छ ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयद्वारा गठित वार्ता टोलीले समेत सोही प्रतिवेदनका आधारमा पदाधिकारी बर्खास्त गर्ने लगायत ६ बुँदे सहमति गरेको थियो । सहमति भएको ३० दिन बितिसक्दा पनि कार्यान्वयन नभएपछि संघर्ष समितिले गत शुक्रबार एकहप्ते अल्टिमेटम दिएको थियो । उक्त अल्टिमेटम शुक्रबार सकिने र आइतबारदेखि थप कडा आन्दोलन गर्ने संघर्ष समितिले जनाएको छ ।

गत बिहीबार प्रतिष्ठानका रजिष्ट्रार प्रा. डा. मोहनचन्द्र रेग्मीले सरकारले गठन गरेको छानबिन समितिलाई सहयोग पुगोस्, प्रतिष्ठान शुद्धीकरणको अभियानमा टेवा पुगोस् भन्दै प्रतिष्ठानका रजिष्ट्रार डा. मोहनचन्द्र रेग्मीले राजीनामा दिएका थिए ।

बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान शुद्धीकरणको माग गर्दै संयुक्त संघर्ष समिति विगत ८० दिनदेखि आन्दोलन गर्दै आएका छन् । समितिमा प्रतिष्ठानका सम्पूर्ण पेशागत हकहितका संगठनहरु फ्याकल्टी (मेडिकल, डेन्टल, नर्सिङ, नन मेडिकल) कर्मचारी, आवासीय चिकित्सक र विद्यार्थी सहभागी छन् ।

आजको यो बाँके बर्दिया कैलाली र कंचनपुर जिल्ला को भूभाग भारतमा शासन गरिरहेको अंग्रेज सरकारले ‘ब्रिटिश इन्डियामा गाभेर जबर्जस्ती कब्जा गरि राखेको, सन् १८६० ( वि सं १९१६ ) मा अंग्रेज सरकारले जंगबहादुर राणालाई बखशीस भनेर नेपाललाई फिर्ता दियो। त्यसबेला आजको नेपाली भारतीय सीमाना क्षेत्र नजीक नेपालमा केही देशी गाउँहरु र थोरै भित्र देशावर थारु हरुका केही गाउँ बस्तीहरु मात्रथिए। दाङ्गका थारु र पहाडी आइ सकेका थिएनन्। यस कारण बहुतै कम जनसंख्या थियो।सबैको रहन सहन जनजीवन भारतीय सामाजिक वातावरण अनुसार हुनु स्वाभाविकै थियो। बाँकी क्षेत्र वनजंगल झाडीले ढाकेको थियो। राणा सरकारले आवाद गुलजार गराउनका लागी आफ्ना भाई भतीज भारदारहरुलाई जिमिदार बनाई पठाउन थाले र वहाँ हरुले नेपालगंजमा एक र महेन्द्रनगरमा एक हेडआफिस बनाए। त्यसलाई बाँके बर्दिया गोश्वारा र कैलाली कंचनपुर गोश्वारा नाम दिए । कालान्तरमा नेपालगंजमा माल अड्डा र बर्दियाको कुम्भरमा माल अड्डा खोले। धनगढी र महेन्द्र नगर मा पनि यस्तै भयो। यसको माध्यमबाट मानिस बोलाउने र गाउँ बसाल्ने काम शुरु भयो ।

सामाजिक र आर्थिक जीवन ;-

चारैतिर जंगलझाडी उजाड बीचमा गाउँहरु थिए । मलेरिया हैजा ठेउला (चेचक) जस्ता बिमारी महामारीको रुपमा चली रहन्थे। आजको जस्तो औषधि थिएनन्,। जंगलीझार पातको औषधी र टुना, मुना झारफूकको सहारामा मानिस बाच्ने बाच्थे, मर्ने मर्थे। जनसंख्या बढाउन ठूलो समस्या थियो जन्मेका बाल बच्चाहरु मध्ये कोही कोही मात्र बाच्थे । यसकारण बाल विवाह, बहु विवाह, अनमेल विवाह प्रचलनमा थिए । देवी, देवता, मरी, गांवट, भूत, प्रेत जस्ता विश्वास र आस्था थियो। बोरिग नल को ज्ञान र उपयोग जानी सकेका थिएनन्।  कुला पानी खन्ने बनाउने जनशक्ति थिएन। दैवको भरोसा गरेर खेती लगाउँथे तर दिनरात जंगली जनावरहरुबाट बचाउन कठिन थियो । धेरै जग्गामा खेती लगाउन र बचाउन सक्यो भने बल्ल बल्ल खानलाई पुग्थ्यो। उद्योग कलकारखाना र बाहिर बाट नगद पैसा घरमा आउने कुनै श्रोत थिएन। मानिस नितान्त प्राकृतिक जीवन जिएको थियो। बिजुली बत्ती तार टेलीफोनको कल्पना थिएन। बयलगाडा, घोडा र पैदल यात्रा हुन्थ्यो। मानिससंग पैसा थिएन र पैसा खर्च गर्ने बजार दोकान पसल पनि थिएनन् यस कारण मानिसले यात्राको लागीखाने पिउने ओढने ओछ्याउने चीज वस्तुबोकेर हिड्नु पर्दथ्यो । लुगा फाटो र नून तेल, मसला , खेतीको उपज बेचेर किन्थ्यो, आवश्यकता नै सीमित थियो।

साना न ठूला सबको घरको छाना फूस कै हुन्थ्यो, कोहीकोहीले भितासम्म माटोको र कताकतै ठूलो मानिस कोठारी घर हुन्थ्यो । प्राय दुई जोर लुगा भए पुग्थ्यो । प्लास्टिक थिएन । अलि हुने खानेले छालाका जुत्ता र काठका खराऊं लगाउँथे र अरुले प्राय काठका पउला लगाउँथे अधिकांश त नाङ्गै खुट्टा हिड्थे। टोपी भारतीय गान्धी टोपी लगाउँथे । भूमि जति आवाद गर्न सके त्यति आफ्नै हुने हुनाले चिन्ताको कुनै विषय थिएन । तर कसैले पनि जग्गा बनाउन यस कारण इच्छा गर्दैनथ्यो कि जंगली जनावर र सुखा खडेरी बाट बाली बचाउन कठिन थियो र मालपोत तिर्न नसके कोर्रा लाग्ने पक्का थियो अनि जग्गा धनी हुनु भन्दा कमवैया ,बटैयादार या कसैको हलिया हुनु आनन्द को जीवन मानिन्थ्यो।

बिस्तारै धेरै कुराहरुमा सुधार र विकास हुँदै गए पनि सम्वत् २०२० सम्म यस्तै मान्यता र परिस्थिति रहेका थिए। यो ग्रामीण समाजमा शिक्षाको आवश्यकता भए पनि यसको उपयोग र महत्त्व थिएन भन्न सकिन्छ। बाहुनहरुले पण्डित्याईं गर्न र पुस्तक वाचनको अभ्यास, बनियाले थोरै हिसाब लेखन जाने पुग्थ्यो । बडा बडा राणा, सेनापति त अशिक्षित थिए भने जनतालाई शिक्षाको के काम ? यो परिवेशले जन्माएको मानसिकता थियो र समाजमा जब शिक्षित हरु थिएनन् तब शिक्षाको कुरा उठाउने कसले ? बलेको दियोले नै निभेको लाइ बाल्ने हो।

बर्दियामा शिक्षाको किरण :-

समाजमा धनी र बाहिर आवत जावत गर्दा केही असल संगत भेटाउन सकेका मध्येका कोहीकाेही मानिसले बाल बच्चालाई आल्हा, रामायण र चिठी पढन जान्ने बनाउनलाई पढाउन सके त राम्रै हो भन्ने सम्मको चेतनाको विकास भैरहेको अवस्थाले गर्दा शिक्षामा रुचि लिने यदि कोही हुन्थ्यो भने त्यसमध्येबाट अघि सर्ने मुश्किलले कोही हुन्थ्यो । तेस्को न वातावरण थियो न त एक टुक्रा कागज कलम या शिक्षित मानिस भेटिने र शिक्षा भन्ने कुनै चीज हुन्छ भन्ने देखिने समाज नै थियो। शतप्रतिशत अनपढ सीधा तर इमानदार र दैव र हाकिमसँग डराउने मान्छेको जमात थियो। काेहीकाेही जमीनदारहरुले भारतबाट मास्टर (मुन्शीजी भन्थे) ल्याएर घरमा राखेर निजी तलब दिएर आफ्ना सन्तानलाई साक्षर गराउँथे कोहीले छोरालाई बहराइच पठाएर पढाएको इतिहास पनि छ। ( छोरीलाई बाहिर पठाइदैनथ्यो ) संवत १९९३ सालमा गुलरिया अड्डाको स्थापना भयो र गुलरिया बस्न शुरु भयो १९९४ मा स्कूल खुलेको भनेर स्व. शिव प्रसाद शर्मा (भान्जा बाजे) को कथन थियो तर बगलामुखी विद्यालयले आफनो लेटर प्याड मा १९९० लेखेकोले दुवैको स्थापना वर्षमा दुविधा देखियो। अड्डा स्थापित भएर कर्मचारीको बसोबास प्रारम्भ भएपछि सिपाही हस्त बहादुर क्षेत्रीको घर बन्यो र जुद्ध शम्सेरको शिक्षा अभियानमा खुलेको भाषा पाठशाला को पठन पाठन हस्तबहादुरको (पत्रकार यादव आचार्यकाे घर नजिक) बरान्दामा प्रारम्भ भएको भन्ने छ । अझ पत्ता लगाउनु पर्दछ । जुद्ध शमशेर सरकारले देशव्यापी साक्षरता अभियानमा गुलरियामा सरकारी भाषा पाठशाला खोले।यो पाठशाला नै यो जिल्लाको प्रथम औपचारिक सरकारी विद्यालय हो । हरिहर प्रसाद उपाध्यायले भारत बभनानको मकोइया गाउँ बस्ने शिव बालक कायस्थ ( श्रीवास्तव ) लाई शिक्षक बनाए , उनी गए पछि उनका भाइ कामना ( कामता ? ) प्रसाद आए , उनी पछि १९९७ मा दुखी सिंह आए त्यस पछि मुक्ता प्रसाद श्रीवास्तवले पढाए। २००७ सालमा महोत्तरी बथनहा का पद्मकान्त झा आए र यो विद्यालय हस्त बहादुर क्षेत्रीको घरको बरण्डाबाट बगलामुखी मन्दिरको टीनले छाएको धर्मशालामा सर्यो। २०१२ सालमा सुभद्र झा र पछि क्रमशः राम किशोर पाण्डे, मुक्तिनाथ प्याकुरेल (पछि न्यायधीश), अव्सार अली सैयद, कुमारी मन शर्मा आदिले पढाउँदै अन्त मा राधाकृष्ण थारुका छोरा गोविन्द, मंगल र श्याम थारुहरुले जग्गा दान गरे पछिआज यही विद्यालय बगलामुखी राधाकृष्ण थारु माध्यमिक विद्यालयको रुपमा कीर्तिमान बनाई रहेको छ। वि स २०४४ मा हाइस्कूल स्वीकृत भएर २०४५ मा एस. एल. सी. प्रथम व्याचको परीक्षाा दिलाएको थियो ।

म. क. दे. मा. वि. को जन्म :-

शुरुवात हुँदाको सरकारी नियम अनुसार संस्कृतमा आधारित शिक्षा ले उक्त भाषा पाठशालाबाट आधुनिक शिक्षाको अंग्रेजी जस्ता विषय समावेश हुन नसके पछि संवत २००५ मा गुलरियाको हालको न्यायधीश आवास बनेको ठाउँमा सुरेशराज शर्माको अगुवाईमा केही विद्यार्थी जम्मा गराएर, भारत नानपारा नजीक शिवपुरका मूलनिवासी, त्यस बेला हालको इदरीसी इम्पोरियम भएको ठाउँमा झुपडी बनाई गाई पालेर बसेका, अङ्ग्रेजीको पनि साधारण जानकारी भएका , अग्लोशरीर, सानो निधार र सानो आँखा भएकाले कसैले चम्गादड मुन्सी कसैले चुकन्दर त कसैले धनुश्धारी भन्ने गरेका वृजमोहन वैश्यलाई पढाउन लगाउनु भयो । (आज को म. क. दे. मा. वि. को जग हाल्ने शिक्षक वृजमोहन पुग्नुभयो) । हरिहर उपाध्यायको वार्षिक भारु ३००/ अनुदानले चलेकोर भारतीय पाठ्यपुस्तक पढाइने यसलाई बर्दिया प्राइमरी स्कूल भनियो । केही समय पश्चात यो स्कूल धर्मबखारी (हालको नगरपालिका कम्पाउण्डमा थियो ) मा सर्यो । यस्तै थारु कोठिया गाउँमा राधाकृष्ण थारुले कोही शिक्षक ल्याएर संवत २००० भन्दा पहिलेदेखि एउटा प्राइवेट स्कूल चलाएका थिए जसमा छिमेकी गाउँका केटाहरु पनि पढ्थे ।

यसै समयमा सुरेशराज शर्माको नानपाराका जाहिद अली सैयदग भेट भयो र वहाँले २००८ सालमा आफ्नो पारिवारिक शिक्षकको रुपमा वहाँलाई राख्नुभयो। कालान्तरमा २०११ सालमा बृजमोहन र जाहिद अली , दुवैविद्यालयको एकीकृत ‘ बर्दिया प्राइमरी विद्यालय ‘ बन्यो र बर्दिया मालका हाकिम कृष्णध्वज कार्कीबाट २०१३/२/२ गते” बर्दिया मिडिल स्कूल” को नामले स्वीकृति मिलेपछि यो पूर्ण सरकारी मान्यतामा आयो र सुरेशराज शर्माले सोही दिन उद्घाटन गर्नुभयो । बर्दिया जिल्लामा यो प्रथम मिडिल स्कूल भयो । त्यसपछि कोठिया स्कूलका छात्र राम प्रसाद श्रीवास्तवले भारतबाट हाईस्कूल पास गरेर आए पछि सुरेशराज शर्माले वृजमोहनको ठाउँमा वहाँलाई हेड मास्टर नियुक्त गर्नुभयो । वहांले थोरै समय पढाएर छोडेपछि स्थानेश्वर शर्मा हेड मास्टर, रामप्रसाद शर्मा सेकेन्ड मास्टर र जाहिद अली थर्ड मास्टर भएर यो स्कूलले द्रूत गति लियो । २०२२ मा बर्दिया जिल्ला मायो प्रथम हाईस्कूल स्वीकृत भयो ।

बर्दियामा प्रथम:-

२०२२ का ” बर्दिया हाई स्कूल ” का कक्षा १० का एक मात्र छात्र, नेपालगंज सेन्टरमा परीक्षा दिएर २०२२ मा प्रथम पटक एस एल सी पास गर्ने छात्र केदार नाथ पोखरेल (घनश्याम)हुनु भयो । एस एल सी पास गर्ने प्रथम छात्रा शान्ता कुँवर २०२३, (२०२४ मा नतिजा निल भयो) प्रथम मधेशी अयोध्या प्रसाद श्रीवास्तव २०२५, प्रथम थारुको सन्दर्भमा ,( यो जिल्लामा थारु समुदायबाट सर्वप्रथम २०२५ र २६ मा ९ र १० मा मकदे माविमा पढेका मैनापोखरका काली चरण थारु र माखन लाल थारु हुन् तर नेपालगंज गएर बसेर परीक्षा दिन नसकी माखन लालथारु २०१६ मा स्थापित शारदा प्राविका शिक्षकभएर शारदा प्राविलाई लक्ष्मीगुप्ता समेतका विद्यार्थीहरुको आन्दोलनबाट २०३६ मा मा वि बनाएर१०+ 2 सम्मपुर्याए भने काली चरणले राजनीतिमा स्थान बनाए । यसकारण थारु समुदाय बाट  जग्गु प्रसाद र विशम्भर प्रसाद थारुले २०३३ माएसएलसी पास गरी थारु समुदायबाट प्रथम भएका हुन्।

यो विद्यालय २०२२ मा धर्म बखारी नजीक नापी गोश्वाराको फुसको घर मा, आगलागी पछि २०२३ मा बाजी कोठियाको पकड़िया रुख निरको धर्म बखारीको फुसैला घर र रूख मुनिर २०२४ मा आजको स्थानमा सरेको हो। यो लेखकले स्थापना काल बाहेक, २०२० देखि बाँकी चारै ठाउँमा पढने अवसर पाएको हो ।

सर्वप्रथम हाईस्कूल पास गर्ने बर्दियाका मूल निवासीहरु:-

बर्दियाको ज्ञातव्य शैक्षिक इतिहासमा भारत बहराइचबाट , बर्दिया जिल्लाका स्थानीय समुदायका पदमपुरका राम प्रसाद श्रीवास्तव २०१३ सालमा हाइस्कूल पास गर्ने प्रथम ब्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । पछि भारत बाट संवत २०१५ मा किशोरीलाल वैश्य (कविजी) र रत्नापुर का मेवालाल कुर्मी २०१९ मा हाई स्कूल सम्म पढेका हुन्, गुलरियाका म क दे मा वि का हाल रिटायर्ड साइन्स शिक्षक कैलाश नाथगुप्ता र सरकारी रिटायर्ड अधिकारी सूरज कुमार गुप्ता सन्, स्वामी दयाल श्रीवास्तव र लल्लन प्रसाद श्रीवास्तव १९६४ मा बहराइचबाट हाईस्कूल पासगरेका हुन् । कैलाशनाथ यो जिल्ला को स्थानीय समुदाय को लखनउबाट बि एस सी पास गर्ने प्रथम ग्रेजुयेट र सूरज कुमार दोश्रो ग्रेजुएटहुन् । अंग्रेजीमा राम्रो पकड भएर कविताका पुस्तकर अन्य कतिपय लेखन गरेका , राजापुरका मिट्ठनलाल गुप्ता यी दुवै भन्दा सिनियर ग्रेजुयेट भए पनि उनको नाम र निवास नेपालगंजसंग जोडिएकोले यहाँ नामसम्म उल्लेख गरियो, रमानपुर टपराका भगवानदास चौधरीले भारतबाट सम्भवतः कक्षा७ ,८ उर्दुहिन्दी पढेको , एकीन हुन सकेको छैन । गुलरियाका किशोरीलाल वैश्य, कैलाशनाथ र सुरजकुमार गुप्ता, स्वामी दयाल र लल्लन श्रीवास्तवहरु पनि बर्दिया मिडिल स्कूलमा पढेर भारत गएका थिए ।

देशकै हस्ती हरुको विद्यालय :–

बर्दिया मिडिल स्कूलमा प्रारम्भमा पढेर पछि भारतबाट उच्च शिक्षा पाएर नेपालमा उच्च सम्मानित स्थानमा पुग्नु भएका त्रिवि का उपकुलपति डा गोविन्द शर्मा, कृषि विशेषज्ञ कैलाश नाथ प्याकुरेल, अर्थशास्त्री विशम्भर प्याकुरेल, येरोनेटिक इन्जिनियर विश्व प्रकाश शर्मा, अधिवक्ता रविन्द्र नाथ शर्मा, र अधिवक्ता लल्लन प्रसाद श्रीवास्तव प्रभा शर्मा हरु हुन्।
सबैको ध्यान अंग्रेजी स्कूल महाकवि देवकोटा माध्यमिक विद्यालय पट्टि भएकोले बगलामुखी मन्दिरको संस्कृत शिक्षा को प्रधानता भएको सरकारी पाठशाला घिसिरिदै अगाडी बढेको थियो तर कालान्तर मा गतिशील भएर म. क. दे. लाई पछार्ने सामर्थ्य विकसित गर्यो। बर्दिया जिल्लाको तेश्रो विद्यालयको रुपमा राजापुरमा अमर शहीद दशरथ चन्द प्रा वि २०२३ मा स्थापना भयो र २०३२ मा हाई स्कूल भयो । यस्तै २०३५ मा चुरे मा वि बगनहा, २०३६ मा शारदा मा.वि. हाईस्कूल भयो र २०४४/५/१ मा बबई बहुमुखी क्याम्पस र त्यसपछि क्रमशः अन्य विद्यालय महाविद्यालयहरू खुल्दै गएका हुन् ।

गौरीशंकर विद्यालय को जन्म :–

संवत २०१० -१५ ताका महम्मदपुर क्षेत्रमा त्रिलोक नाथ मालका मुखिया भने पछि स्कूली शिक्षा प्राप्त, पुजारी, राम मूर्तिर ननकउ ब्राम्हण पुरोहिताई गर्न सिकेका , अब्दुल कादिर पहिलो किताब पढे जस्तो र अब्दुल्ला, मोहॆउद्दॆन,नन्हे सेख साक्षरसम्म थिए। अरु कोइ स्थानीय मानिस पढेलेखेको थिएन । पढने न ठाउँ थियो न आवश्यकता नै । भारतमै बहराइच भन्दा यता खासै स्कूल थिएनन् । धनी र महत्व बुझ्ने आवश्यक ठान्ने लेभारतबाट शिक्षक बोलाएर प्राइवेट शिक्षा दिलाउँथे र बढी आवश्यक भए बहराइच पठाउन्थे । संवत२०१४ मा मेरो विद्यारम्भ संस्कारमा भारत नानपारा अमरैया गाउँका जनार्दन श्रीवास्तवलाई घरमा राखेर विद्यारम्भ शुरु भएको थियो जसमा हाम्रा गाउँ का केटा केटी पनि पढ्थे। चलन नै प्राइवेट शिक्षा थियो । मेरो घरको द्वारामा र गाउँका अरु हरु जसको गोठ खाली र फराकिलो देखे तेसैमा लगेर बसालेर पढाउन्थे । तिनी गए पछि अर्को पनि कोइ मुन्शीजी (हिन्दू शिक्षकलाई मुन्शीजी र मुश्लिम लाई मास्टर साहेब भनिन्थ्यो ) आएका थिए । तेहीताका जिगीरियामा स्कूल चल्ने भएको थियो।

राजा महेन्द्र लाई दुइ वटा घरेलु समस्याले सार्है चिन्तित बनाएको थियो । पहिलो, नेपाल भने पछि काठमांडू उपत्यका को मात्र बोध हुन्थ्यो र बाँकी नेपाललाई गोरखाली भनिन्थ्यो । पुरै देशलाई नेपाल कसरी भनाउने ? दोश्रो, पैसा भारु चल्थ्यो । नेपाली कसरी चलाउने ? २०१६ जेष्ठमा नेपालमा पहिलो प्रजातान्त्रिक सरकार बन्यो र विशेश्वर प्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भए । यस सरकारले यो समस्याको समाधान मा शिक्षालाई देशव्यापी बनाउने सोच बनायो र महेन्द्रको परामर्शमा २०१६ सालमा नेपाल भर सम्भव भएका ठाउंहरुमा ‘ ‘नेपाल राष्ट्रिय प्रार्थमिक विद्यालय ‘ भनेर स्कूलहरु खोल्ने अभियान चल्यो। बर्दियामा पनि यी शब्दमा स्थानीय गाउँ ठाउँको नाम जोडेर कैयों विद्यालय खुले। त्यस बेला स्कूल भवन र शिक्षक पाउनु दुर्लभ थियो । यस कारण बगैचा, गोठ, जिमिदारका बैठक जहाँ ठाउँ मिल्यो त्यो विद्यालय, र अभिभावकहरुलाई भनसुन गरेर हात जोरेर दुइचार दस जति विद्यार्थी एकत्रित गर्न सकिए ती छात्र , र जसले यिनलाई क‍खहरा पढाउनसक्यो या भारततिर बाट फकाएर कसैलाई ल्याउन सक्यो तेही शिक्षक हुने भयो ।

कांग्रेसको सरकार भएको र गुलरिया मालका तहबिल्दार सुरेशराज शर्मा, कर्मचारीका अतिरिक्त सामाजिक सेवामा लागी पर्ने, इमानदार, कर्मठ र सन्त प्रकृतिका मानिस कांग्रेसका कार्यकर्ता पनि भएका, जिल्लाका ठुला बडा जमीनदार र बड्घर, सम्भ्रान्त व्यक्तिहरुका परिचित भएको लेइनले सक्दो ठाउँ गाउँमा गएर विद्यालय खोल्ने आग्रह गर्ने गरेका थिए । त्यस बेलाको तप्पा पौडामा नितान्त समृदशाली जमीनदार गोरखचौरामा अव्दुल रहिमान सेख थिए भने दुधामा अव्दुल नादिर, अव्दुल कादिर थिए । गणेशपुरका जमीनदारत्रिलोक नाथ मालका मुखिया साथी नै थिए। यस कारण सेन्टर पारेर जिगीरिया गाउँ, जसको स्रेस्ताको नाउँ महम्मदपुर थियो , तेहाँ विद्यालय खोल्न निधो भयो।

वृजमोहन बनिया ( वैश्य ) गुलरिया स्कूल छोडेर लालपुरका नन्दुसाह ( बनिया ) को आश्रय लिएरसंवत २०१३/१४ ताका लालपुरमा बस्न गएका थिए। इनी सुरेशराज शर्मा को नजीक रहीसकेकाले यिनलाई पढाइ दिन भन्न सजिलैभयो । भारत नानपारा भोपतपुर चौकी निवासी अली बहादर खानको जिगीरिया गाउँ मा जिमीदारी र कोठार थियो तेही कोठार मा २०१६ सालको सम्भवतः मगसीर महीनाको शुरुमा पठन पाठन शुरु भयो. केही विद्यार्थी ,जसमा हाल नाम सम्झेको दुधा बाट नसीरुद्दीन सेख, भवनियापुर भन्ने गणेशपुर बाट अयोध्या श्रीवास्तव, सहजराम कुर्मी, तिलकराम कुर्मी, राम निवास कुर्मी, राधेस्वरी ब्राह्मण , बूंदी ब्राह्मण , र खुशीराम भुजवा, जिगीरिया का समसाद खान र गफ्फार खान (हाजी ,हफ्ता दिन मात्र पढे होलान), डल्लापुरका गोकुल महतौ (अहिर) का नाती शालिकराम अहिर थिए । अरुको पहिचान हाल खुल्न सकेको छैन। त्यसबेला शिक्षकको नाम ठेगाना आदि सोध्ने बुझ्ने विद्यार्थी कोलागी सम्भव नभएकाले कसले पढायो ? थाह भएन। अहिले इतिहास बुझने क्रममा प्रथम शिक्षक तिनै बृजमोहन बनिया रहेछन। ( नन्दुसाहबनियाकाछोरारामलखनबानियाँ(गुप्ता )पंचायतकालमाउपप्रधानपंचभएकाथिएउनी साक्षरथिए , तिनै मुन्शी बृजमोहनले घरमा प्राइवेट पढाएको हुनुपर्दछ) हामी जिगीरिया कोठारमा जाडो लाग्दा बगैचाको छेउमा नजीकै खलियानमा ( आज को गा. वि. स. भवन कम्पाउण्ड को दखिन पश्चिम ) पराल बिछायेर पढन बस्थ्यों । यस अर्थमा मंसीर महीना हुनु पर्दछ । हामीले मुन्शीजी भन्थ्यौँ। सम्भवतः त्यस बेला मुन्शीजीको लागी ८-१० रुपिया चन्दा उठ्दो हो। २०१७ साल पौष १ गते विद्यालयको विधिवत उद्घाटन भयो भन्ने आलेख पाइन्छ तर कसले गर्यो रेकर्ड भेटिएन । त्यस बेला दुधाका जमीनदार र सामाजिक नेतृत्व दिने अब्दुल कादिर अध्यक्ष बनाइनु भएको थियो भन्ने सम्म बुझिन्छ (पछि समसाद खान लामो समय सम्म अध्यक्ष रहे )

बृजमोहन लेछोडे पछि होला, नानपाराबाट एक जनाशिक्षक’ मास्टर साहेब’ आए । उनले नसिरुद्दीन सेख लाईनानपारा बाट हिन्दी र अंग्रेजी गरी दुइ किताब (वहाँ हामी भन्दा उमेरमा बढी जेठो हुनुहुन्थ्यो) र हामीहरुको लागी एक एक किताब ल्याउनु भएको थियो। स्कूल उद्घाटन नहुदै २०१७ वर्षाको कुरा हो, गणेशपुर बाट जिगीरिया जाने आजको बाटो र हुलाकी बाटो नै तेहाँ थिएन, हामी गणेशपुरबाट निकलेर, गुरुखेत हुँदै, खेतको आली आली पिपल रुख मुनी हुँदैडल्लापुर गाउँमा पसेर पश्चिम ओरीपुरवा गाउँमा पसेर आली आलीमै जिगीरिया गाउँमा सुर्जे भुजवाको घर पसल नजिक दखिन तिरबाट प्रवेश गर्दथ्यों । वास्तवमा ६/७/८ वर्षका बच्चाहरुलाई घाँस उजाडमा हिड्न दिने लायकको मेढको बाटो राम्रो थिएन। वर्षामा हिड्न एक त तेसै जोखिम थियो भने वोरी पुरवा गाउँमा प्रवेश गर्दा आलीको एका पट्टी सुँगुरका खोर र हिलोको खाल्टो र अर्को पट्टि भैसी बाधनेहिलोका खाल्टाहरु , भैसी ज्यान हलाये या पुच्छर चलाई दिए समस्या ।यस्तै वर्षामा एक दिन हामी आलीमा निस्कन नसकेर भैसीवाला कसैको घरको आँगनबाट निक्लियों । एक जना मान्छे खुब रिसायो ।

४ बजे फर्कने बेलामा कता बाट जाने भन्ने समस्या भयो र हामी डल्लापुरको उत्तरको जबदाबाट हिड्यो तर तेहाँ त तलाउ रहेछ अनि कता कता आली आली हुँदै भचना (गणेशपुरको अहिलेको त्रिलोकी चोक ) मा पुग्यो। भचना हालको पुलिश चौकी देखि रसीद अहमदको घर सम्मपानी भरिएको खाल्टो र खाली जग्गामा खर घास झाडी थियो। येन तेन हामी छेउ छेउ निस्कन लाग्दा राधेश्वरी खाल्टोमा परिन र डुब्न लागिन। दुइ चार मिनेटमा मर्थिन होला तर तेही झाडीमा तरकारी टिप्न लागेका डल्लापुरका लोनिया र क-कसले हो पानीबाट निकाले हामी घर गयों। भोली पल्ट देखि जिगीरियाको स्कूल सकियो र डल्लापुरमा साहेबदीनको व्यास गद्दीर गोकुल महतौको गोठमा स्कूल चल्यो । नसिरुद्दीन शेखवर्षा महिना माएक्लै दुधाबाट आउन गाह्रो थियो, समसाद खानलाई पनि एक्लै डाल्लापुर या गणेशपुर पुग्ने अवस्था थिएन र आउन छोडे ।

गणेशपुर गाउँमा वनजांच बस्न लाई मेरो जग्गामा किनारामा काठको घर “काठमाण्डौै काष्ठमण्डप”थियो । वनजाँचले बुवासँग साइडमा जग्गा मागेर भान्साघर बनायेथे । कोई स्थायी रहे बसेमा भात पाक्थ्यो अन्यथा खाली थियो । पछि यसैमा स्कूल चल्यो । ( २०२१ को नापीमा यो वन चौकी कायम भयो र वन चौकी हटे पछि २०४७ मा सबैको सरसल्लाह र राम दुलारे कुर्मी ले ५ कट्ठा जग्गा दान गरेर करीब साढे सात कट्ठा कोयो ठाउँले अर्को विद्यालय जन्मायो जो आज गणेश प्रा वि को नाम ले चले को छ ।

२०१७उद्घाटन पछि जिगीरियामै स्कूल सञ्चालन हुँदै गयो । नानपाराका नाम याद भएन, मास्टर हिडे पछियो लेखक २०१८ साल जेष्ट मा गोण्डा पढ्न पठाइयो र यो स्कूल छुट्यो । त्यसपछि यसमा गणेशपुरका राम मूर्तिशर्माले पढाउनु भयो । शिक्षकसंग कम्तीमा ८ पासको स्कूलको सर्टिफिकेट हुनु पर्ने र नर्मल तालीम गर्नु पर्ने प्रावधान आए पछि शम्सेर बहादुर श्रीवास्तव शिक्षक हुनु भयो। वहाँ गाउँपञ्चायतको सचिव हुनुभए पछि अरु हरु आउँदै जानु भयो । यसरी जिगीरियाको स्कूल गणेशपुर, तीनवटै लालपुर, दूधा र डल्लापुरको लागी पनि त्यस बेलाको बाटो घाटोले गर्दा अनुकूल थिएन र गणेशपुरको हामी ६/७ जना र दूधा बाट १ जना, जिगीरियाबाट २ जना (एक जना त केही दिन मात्र) बाहेक यसका छिमेकी ओरिपुर्वा, गोरखचौरा डल्लापुरबाट पढ्न जाने कोई थिएन । तेस बेलाको वातावरण र बाटोघाटो नभएको आलीमा हिड्नु पर्ने आदि असुविधाले गर्दा आफ्नो गाउँ देखि बाहिर पढन जाने स्थिति नै थिएन । यी गाउँहरु मा त्यसबेला हुने खानेहरु आजका भन्दा ज्यादा थिए। वहाँहरु गुलरियाका १५/२० रुपिया तलब पाउने कर्मचारी भन्दा निकै धनी थिए । यदि यी सामर्थ्यवान ग्रामीण हरुमा शैक्षिक चेतना भै दिएको भए र वहाँ हरुका सन्तानले पनि शिक्षा प्राप्त गरेका भए गणेशपुर डल्लापुर लालपुर, दूधा , गोर्खाचौरा जिगीरियाका सेख, अहिर, बाहुन, कुर्मी , पठान, चमार, खटिक, भुजवा, बानिया आदि राज्यको उच्च शिखरमा पुगी सकेका हुन्थे र बर्दियाकै इतिहास, अवस्था र यो स्कूलको दशाआजको भन्दा धेरै फरक हुने थियो। तर शिक्षाको उपयोगिता र महत्त्व पहिचान गर्न नसकेकोले सबैको अवस्था तल खस्केको छ र स्कूल को पनि।

जिगीरिया गाउँ, स्कूलको लागी उपयुक्त ठाउँ नभएको र तहाँको समुदायले बालबच्चा नपढाउने हुनाले स्कूल सार्नु पर्यो भनेर शिक्षक श्रीनारायण ठाकुरले लालपुरको बगियामा स्कूल लगे र ने रा प्रा वि महम्मदपुर नामको स्कूल ने. रा. प्रा. वि. लालपुर भयो। अहिले समाजमा राम्रो स्थान बनाउन सफल ब्यक्ति जिगीरियाका मंत्री भन्ने महम्मद कर खान र मजीबुल्ला खानको प्रारम्भिक शिक्षा यहीं भयो। केही वर्ष पछि अब्दुल्ला सेखको पालामा श्रीनारायण ठाकुर र वहाँका बीच झगडा नै भयो र वहाँले स्कूलको बाकस उठाई लहडुमा राखी स्कूल फेरी जिगीरिया पुर्याउनु भयो तर पछि २०३३ मा त्यहाँबाट सारेर अहिले भएको ठाउँ गोरखचौरा जिगीरियाको मोडमा डल्लापुरका जोगी अहिरले दिएको ६ कट्ठा जग्गा र अलि कति बाटोको छेउछाउ मिलाएर पक्की भवन बनाएर संचालनमा रहेको छ। र अब यसको परिवर्तित नाउँ गौरीशंकर माध्यमिक विद्यालय डल्लापुर रहेको छ । यस्तो पिछडिएको समाजमा पनि स्कूल जीवित छ, यो सौभाग्यको कुरा हो, तर नितान्त प्राचीन गाउँ बस्ती भएको ठाउँमा जहाँ ठुल्ठूला जमीनदार थिए , थुप्रै जग्गा जफत र फालाफाल भयो, कसैको नाउँ रहने गरी धेरै क्षेत्रफल प्राप्त हुन् सक्थ्यो , राम्रो फिल्ड हुन् सक्थ्यो र आजको जस्तो खुम्चिएर रहनु पर्ने थिएन। सरकारले उपेक्षा गर्दै आउनु र स्थानीयले उदासीनता देखाउनु दुर्भाग्य हो।

वर्तमान अवस्था :-

हाल विद्यालय २०७८ देखि कक्षा १० सम्म संचालित भएको छ । यसमा कुल विद्यार्थी ४४७, शिक्षक१३ जना छन् । वार्ड न ११ का वार्ड अध्यक्ष राम नारायण प्रसाद केशरी नै स्कूल संचालक समितिका अध्यक्ष पनि हुन्। विद्यालय को सेवाक्षेत्र मा ९९% भन्दा पनि बढी समुदाय स्थानीय मधेशी हरुको छ, जसमा दलित, अल्पसंख्यक र नितान्त गरीब, अशिक्षित र विकास प्रतिको कमजोर सोंच भएका व्यक्तिहरुको बाहुल्यता रहेकोछ यस कारण बालबच्चा हरुप्रायः शिक्षादेखि बन्चित छन् र येनकेन स्कूल जानेहरुले छिटै स्कूल छोडछन् । विद्यालयका प्र. अ.ललित चन्द थारु र अध्यक्ष केशरी दुवै जना पढे लेखेका मेहनती युवाहरुको नेतृत्वमा अभिभावक हरुले विद्यालय र विद्यार्थी को उन्नति प्रगतिको आशा राख्नु अस्वाभाविक होइन।
यो स्कूल नेपाल भारत सीमादेखि २ कि मी फरकमा छ। पारी लौकाही , खम्हरिया, जस्ता ठुलाठूला र छगडहवा बर्थनवा आदि गाउँहरु छन तर त्यहाँ स्कूल नहुनाले नेपालको भन्दा पनि पिछडिएको अवस्था छ । तसर्थ यो क्षेत्र नै लगभग अशिक्षित र परम्परागत सोंच को प्रतिनिधि रही आएको छ।

सुधारका विन्दुहरु :-

(१) भारतीय बार्डर र गाउँ हरुसंग जोडिएकोले त्यताको प्रभाव यता पर्नु स्वाभाविक हो। त्यताका कतिपय विद्यार्थी नेपालमा पढन चाहे पनि सवारी साधन छैन । नेपाली विद्यार्थीलाई पनि सवारी सुविधा दिन सकियो भने गाउँका विद्यार्थी को सुविधा र आकर्षण बढने देखिन्छ। यस कारण स्कूल लाई एउटा मिनी बस को आवश्यकता छ।
(२) यो पुरै क्षेत्र नेपाल या भारत गरीब बस्ती अशिक्षित समुदाय परम्परागत समाज छ। चेतनाको स्तर नै धेरै तल छ, विकासको सोंच न्यून छ। ससाना केटा केटी कि त ससाना घरका जम्मा हुन्छन् कि त गाउँमा तेत्तिकै खेली रहन्छन। विद्यालयका बालबालिकालाई दिउँसो खाजा खुवाउने सन्दर्भका थुप्रै विकृतिहरुका बावजूद साना विद्यार्थी हरुलाई खाजाको प्रबन्धभै राखेकोले राम्रो मान्न सकिन्छ ।
(३) यो विद्यालयलाई कम्प्यूटर शिक्षा र अटोमोबाइल रिपेयर (मैकेनिकल) शिक्षासंग जोडन सक्यो र नेपाल भारतबाट समेत विद्यार्थी आउन सकेमा यो क्षेत्रको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान हुन सक्दछ।
( ४) जुनसुकै विद्यालयमा शिक्षक र संचालक समितिलाई कम्यूटरको न्यूनतम प्रारम्भिक ज्ञान र नेपाली भाषा शुद्ध लेखन तालीम दिनु आजको आवश्यकता हो।यो कुरा यस विद्यालयका लागि पनि आवश्यक हुन सक्दछ।
(५ ) विद्यालयको नितान्त थोरै क्षेत्रफल र त्यो पनि विद्यालयको नाउँमा पास भइ नसकेकोले सर्वप्रथम जग्गा धनीको नाम विद्यालयमा जोडेर भएपनि जग्गा पास गराउनु पर्ने र क्षेत्राविस्तारको लागि अझै पनि पछाडीको जग्गा धनीसंँग कुरा गरेर जग्गा मागेर या किनेर भए पनि लिन सकियो भने भविष्यको लागी राम्रो आशा लिन सकिने ठाउँ छ । विकासका चार आवश्यक शर्त हुन्छन। १, लगन, २, इमानदारी , परिश्रम, र (४) धन । विद्यालय परिवारले संकल्पका साथ अगाडी बढ्न सक्नु पर्दछ ।

(६)नेपालका निजी तथा आवासीय स्कूलहरुमा यद्दपि सिमापारीका विद्यार्थी पढन आउँछन्, तर सरकारी विद्यालयमा गैरनागरिकका सन्तान पढन नपाउने नियम भएको र मधेशी समुदायमा थुप्रै नेपाली नागरिकहरुले नागरिकताको प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न नसकेबाट तिनका सन्तान पनि शिक्षा देखि नै वञ्चित भै रहेका छन् यो क्षेत्रको यो पनि ठूलो समस्या हो र यो देशको लागी घातक नियम हो ।
(लेखक पूर्व प्रशासनिक अधिकारी, प्राध्यापक र अधिवक्ता हुन् )

साथै यस अघी पनि १६ थान अक्सिजन सिलिन्डर विभिन्न अस्पतालहरुमा बुझाई सकिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय बर्दियाका सूचना अधिकारी तथा प्रहरी नायव उपरीक्षक हेम बहादुर शाहीले बताउनुभएको छ ।

स्रोत : मेरो खुशी अनलाइन